شما اینجا هستید: Homeگزارش معامله قرن وتأثیر آن بر آینده خاورمیانه

معامله قرن وتأثیر آن بر آینده خاورمیانه

گفتگو با دکتر احمد زید آبادی

چهل وششمین نشست تلگرامی گروه مطالعات روابط بین الملل

چهل وششمین نشست تلگرامی گروه مطالعات روابط بین الملل با موضوع" معامله قرن وتأثیر آن بر آینده خاورمیانه" روز دوشنبه21 / 11/98 با حضور دکتر احمد زیدآبادی کارشناس مسائل سیاسی رأس ساعت22 برگزار گردید در ابتدای بحث مدیر جلسه آقای روح الله سوری در خصوص معامله قرن مطلب خود را به شرح زیر مطرح نمودند:
"مناقشه فلسطین _اسراییل را باید مهمترین و طولاتی ترین مناقشه با تاثیرات عمیق بر سیاست و ژئوپلیتیک خاورمیانه در نظر گرفت که بیش از 70 سال اسا به طول انجامیده در این هفت دهه رخدادهای زبادی به وقوع پیوسته و تلاش هایی نیز برای صلح و حل مناقشه صورت گرفته که البته هیچ کدام از آنها تاکنون موفقیتی در پی نداشته است. در نهایت با روی کارامدن ترامپ دولت جدید آمربکا از طرح صلحی صحبت کرد که نام آن را معامله قرن نامیده بود شاید به کارگیری واژه معامله به خوبی نشانگر اهداف و برداشت شخص ترامپ از یک توافقنامه صلح باشد طرح صلحی که بطور خاص و شگفت انگیزی یک طرف مناقشه را نادیده گرفته و البته بطور واضح نیز در تناقض با قطعنامه های شورای امنیت می باشد اینکه اعلام این طرح چه تاثیری بر آینده خاورمیانه خواهد گذاشت آیا موضوع مناقشه میان ایران و آمریکا قادر خواهد بود کشورهای عربی را بتدریج به همکاری با این طرح بکشاند و یا بر عکس چنین طرحی ممکن است به کاستن از تنش میان ایران و کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس منجر شود. آیا این مساله را باید پایانی بر طرح های دوکشوری درنظر گرفت و اینکه در نهایت فلسطینی ها چاره ای جز پذیرش انچه ترامپ طراحی کرده ندارند برای پاسخ به این سوالات و بررسی موضوع گروه مطالعات روابط بین الملل افتخار آن را دارد که امشب میزبان دکتر احمد زیدآبادی باشد. از دوستان و همراهان عزیر خواهشمند است ضمن رعایت قوانین نشست با مشارکت فعال خود ما را در اجرای این نشست یاری کنند."
 مهمان گروه مطالعات روابط بین الملل، دکتر احمد زید آبادی  ضمن تشکر از برگزار کنندگان نشست آمادگی خود را برای پاسخ به پرسش های اعضای گروه اعلام نمودند . در ادامه حاضرین در نشست سؤالات خود را مطرح نمودند :

دلایل اهمیت موضوع فلسطین در مناسبات سیاست خارجی ایران چیست؟
- از دیدگاه جغرافیای سیاسی موضوع فلسطین بیش از انکه مسئله ایران باشد مسئله جهان عرب است و عملا" موضوع فلسطین برای کشورمان از هر گونه منافع ژئو پلیتیک و ژئو اکونومیک عاری است و در طول چند دهه اخیر بجز لطمات و صدمات سیاسی و اقتصادی و اخیرا"نظامی حاصلی نداشته است.
دلایل اصرار بر موضوع فلسطین چیست؟
- واقعیت این است که انقلاب ایران تا اندازۀ بسیاری ناشی از مسئلۀ فلسطین بود و از همان ابتدا رنگ ضد صهیونیستی داشت. این مسئله اما به تدریج به یکی از پایه های اصلی ایدئولوژی جناح اصطلاحاً ارزشی تبدیل شد تا به واسطۀ آن نوعی حقانیت و مشروعیت برای خود در بین نیروهای مذهبی دست و پا کند و بدین وسیله منتقدان و مخالفانش را به بی توجهی به ظلم و ستم دنیای غرب متهم و حذف کند.مسئلۀ فلسطین یک مناقشۀ تاریخی با ابعاد منطقه ای و تمدنی است که تا حل نشود امکان ثبات بلندمدت و توسعه در خاورمیانه پدید نخواهد آمد. دولت جمهوری اسلامی اما علاقه ای به حل آن ندارد چرا که بن مایۀ ایدئولوژی اش بلاموضع می شود.

- آیا با اعلام این طرح راه حل دو کشوری را می توان پایان یافته تلقی کرد؟
راه حل فلسطینیان در نهایت چیست؟ مصالحه یا مبارزه دائمی ؟
- مبارزه بخصوص مبارزۀ مسلحانه همیشه به زیان فلسطینی ها تمام شده است. تنها راهشان به نظرم من مصالحه است اما نیازمند اهرم قدرتی هستند که یک نوع مبارزۀ مدنی و کاملاً خالی از خشونت می تواند برایشان فراهم آورد. در واقع درخواست برای حق برابر با یهودی ها در یک کشور یکپارچه می تواند اهرم فشار خوبی در اختیار فلسطینی ها برای چانه زنی در مذاکرات به منظور دستیابی به کشوری مستقل با مختصات بهتر قرار داد.وقتی ترامپ اعلام کرد که عباس میز مذاکرات را ترک کرده عباس با خشم خطاب به او گفت؛ خدا خانه ات را خراب کند. ما کجامیز مذاکره را ترک کردیم. اینکه عباس این طرح را نمی پذیرد به معنای آن نیست که می خواهد وارد مقابلۀ نظامی با اسرائیل شود. او خواهان مذاکره بر مبنای شرایطی بهتر از طرح صلح ترامپ است.

معامله قرن موقعیت مناسبی است و چه ایرادی داره که به لحاظ خارجی برای خود آبرو بخری و داخل روبه امان خدا رها کنی؟
- دیگه خیلی هم نمی شه در خارج از این طریق کسب آبرو کنی . داستان راه خیلی پرهزینه می شه
ارزیابی جنابعالی از محتوی این طرح چیست؟ به نظر شما چه شرایطی باعث مطرح شدن این طرح در موقعیت زمانی کنونی است؟
- طرح در نگاه اول بسیار زننده و یک طرفه است اما اگر در حد 15 درصد یا حتی 10 درصد تغییر کند به نظرم حمایت واضح و قاطع جامعۀ جهانی را به دست می آورد و فلسطینی ها نیز با آن کنار می آیند.این طرح در واقع یک پایه است. با وعدۀ تغییر آن مذاکره آغاز می شود بخصوص اگر حزب آبی سفید در انتخابات دوم مارس موقعیت بهتری کسب کند. اگر هم فلسطینی ها به هیچ وجه حاضر به مذاکره نشوند احتمال اجرای یکجانبۀ طرح وجود دارد مثل کاری که شارون می خواست انجام دهد و طبق برنامۀ خود یهودی ها را از اعراب در آن منطقه جدا سازد.
در خبرها از احتمال ديدارى بين نتانياهو وبن سلمان در قاهره سخن بميان آمده با توجه به مخالفت برخى كشورهاى عربى وعكس العمل آنها نسبت به اين طرح ، چشم انداز اين ديدار را چگونه می بينيد ؟ و گويا عبدالله دوم پادشاه اردن حضورش رابه شركت عباس منوط ساخته آيا عباس وعبدالله پادشاه اردن در اين نشست شركت خواهند كرد ؟با توجه به اختلافات ايران وعربستان وديپلماسى فعالى كه ساليان اخير اسرائيل در رابطه با كشورهاى عربى تدارك ديده حتى با عمان وخصوصا حضور سلطان جديد عمان درنشست اعلام طرح معامله قرن شايد نشان از چرخشى درسياستهاى اين كشور داشته باشد واين شائبه را تقويت مي كند در مجموع اينده اين طرح و در وهله اول اين ديدار را چگونه ارزيابى مي فرماييد ؟
- تا این لحظه این خبر به نظرم فیک می رسد. سعودی ها هنوز آمادگی تماس با اسرائیلی ها در این سطح را ندارند. به نظرم رسانه های حامی حزب لیکود این شایعه را مطرح کرده اند تا موقعیت نتانیاهو را در انتخابات دوم مارس بهبود ببخشند. وضع نتانیاهو در نظرسنجی ها مناسب نیست.

 به نظر شما اگر روزی ما به آرزوی بزرگمان که همانا محو اسرائیل است برسیم آرام و قرار خواهیم یافت؟ و از فردای آن اولویت دولتمردانمان هزاران درد بی درمان داخلی خواهد شد یا همچنان عزم خود را جهت محو اسرائیل های مشابه در اقصی نقاط جهان جزم خواهیم کرد و جنگ را تا رفع فتنه از کره زمین نه بلکه عالم ادامه خواهیم داد؟
- برای تداوم موجودیت خود همیشه باید یک دشمن خارجی دست وپا کنی

موقعیت کشورهای مصر و عربستان در مقابل ایران با توجه به طرح معامله قرن را چگونه ارزیابی می کنید؟
- اجرای طرح پردردسر و نیاز به سال ها تلاش دارد اما به محض آغاز مذاکرات احتمالی بین اسرائیل و دولت خودگردان، کشورهای عرب از جمله عربستان در جهت عادی سازی رابطه با اسرائیل به طور رسمی حرکت می کنند و این سبب اتحاد علنی اعراب و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی خواهد شد.
به نظر شما با توجه به استقبال تلویحی کشورهای عرب از طرح مذکور از یک سو و سیاستهای منطقه ای ایران که کشورهای عرب آن را در تضاد با منافع خود می دانند طرح فوق نمی تواند در جهت انزوای بیشتر کشورمان و همگرایی کشورهای عربی تحلیل شود؟ تفاهم اخیر اسرائیل و امریکا برای جنگ تمام عیار با کشورمان در سوریه و عراق در این راستا نیست؟
- بله همینطوره
تاثیر این مساله بر روابط ایران و عربستان چگونه خواهد بود؟ آیا انگیزه ممانعت از اجرایی شدن این طرح ممکن است ایران را به سمت کاهش تنش ها با عربستان پیش ببرد با توجه به اینکه هرگونه توافق رسمی یا ضمنی کشورهای عرب با این طرح می تواند پیامدهای منفی برای قدرت ایران در منطقه به همراه داشته باشد؟
- ایران می تواند اجرای طرح راخنثی کند و با اعراب متحد شود به شرط آنکه به طور رسمی با سیاست نابودی اسرائیل وداع کند و مدافع تأسیس کشور فلسطینی در اراضی اشغالی سال 67 شود. در واقع همراه شدن اعراب با سیاست ضد اسرائیلی ایران برای آنها بسیار پرهزینه است. ولی اگر ایران بخواهد سیاست نابودی اسرائیل را کنار بگذارد که دیگر صورت مسئله به کلی دگرگون می شود و حتی زمینۀ تخاصم با آمریکا و اسرائیل هم از بین می رود.
با در نظر گرفتن تحولات اخیر موسوم به معامله قرن آیا احتمال تشکیل انتفاضه جدید وجود دارد؟
- به نظرم فلسطینی ها رمق و انرژی انتفاضۀ دیگری را از دست داده اند. شاید یکی از دلایل افشای طرح در این شرایط هم همین باشد. مردم عادی فلسطین واقعاً خواهان بهبود شرایط اقتصادی خود هستند و این طرح وعده های فراوانی در این جهت به آنها داده است.
درصورت به نتیجه رسیدن معامله قرن بنظر شما استراتژی ایران برای هژمونی خود در منطقه چه خواهد بود؟
- به نتیجه رسیدن معاملۀ قرن یعنی خداحافظی با همۀ پراکسی های ایران در منطقه. اگر این طرح به هر علتی قابلیت اجرا پیدا کند معنای روشن اش این است که ایران هژمونی حتی هژمونی اعتقادی خود را در بین بخشی از مردم منطقه از دست داده است.

بنابراین این طرح در صورت شکست که قطعا شکست خورده است ناخواسته هژمونی ایران را تقویت می کند؟
- هیچ نشانه ای از شکست آن دیده نمی شود. به نظرم با تغییراتی همین طرح اجرا شود.
تاثیر جنبه های اقتصادی معامله قرن بر اجرای این طرح را چگونه ارزیابی می کنید و با توجه به تامین منابع طرح از طرف کشورهای عربی و حضور شرکت‌های غربی اجرای آن عملیاتی خواهد شد یا خیر؟
- اساساً هدف طرح عادی سازی روابط کشورهای منطقه با اسرائیل از طریق نوعی همکاری نزدیک اقتصادی است. حتی فراتر از آن به نظرم شکل گیری یک اتحادیۀ اقتصادی در خاورمیانه که بخشی از همان طرح خاورمیانۀ بزرگ دوران بوش است، هدف طرح باشد.
اگر خارج از عرف دیپلماسی جمهوری اسلامی نگاه کنیم.آیا قبول این معامله از طیفی فرضی یا مثلا اصلاح طلبان می تواند برای ایران یک فرصت تلقی شود؟
- اصلاح طلبان هرگز قادر به حمایت از چنین طرحی نیستند و حمایت شان فقط رابطۀ آنها را با نظام سیاسی به کلی تخریب می کند.
اگر به فرض آفتاب از ناحیه دیگری طلوع کند وجمهوری اسلامی این معامله را تایید نماید چه اثراتی در سطح داخلی منطقه ای وجهانی برای ایران خواهد داشت؟
- کل مشکل ایران با همۀ کشورها حل می شود و جمهوری اسلامی نیز به یک نظام عادی تغییر ماهیت می دهد و می شود دولتی مثل همۀ دولت های دیگر.
با توجه به آنچه در در خبرگزاری فرارو مبنی بر فاش شدن دیدار بن سلمان و نتانیاهو ( https://fararu.com/fa/news/428682/افشای-برنامه-دیدار-نتانیاهو-و-بن-سلمان) آمده، نظر حضرتعالى فضاى انتخاباتى اسراييل وتقويت حزب ليكود مي باشد؟
- در این موارد به خبرهای مطبوعاتی که با عقل سلیم جور در نمی آید و منبع مطمئنی هم ندارد نباید اعتماد کرد. اخبار رسمی و منابع قابل اعتماد همشه لازم است.
اقای دکتر چرا باید ایدئولوژی یک جناح نابودی یک واحد سیاسی باشد که تا این اواخر با آن کمترین تعارضات و تخاصمات را داشتند ؟ آیا براستی تئوریسینهای آن جناح نمیدانند که موجودیت و بقای آن واحد سیاسی خط قرمز جهان ازاد است؟
- آنها در روندی به نظرم تا حدی ناخواسته موجودیت و حقانیت و مشروعیت خود را به نابودی یا مخالفت با پدیده ای گره زده اند که بیش از همه برای خودشان درسرساز شده است.

آیا تمام مداخلات منطقه ای ایران با این حجم عظیم از هزینه ها در لبنان ،سوریه ، یمن و عراق فقط معطوف به موضوع اسرائیل است ؟ یا کشورمان علاوه بر مسئله مذکور نگاهی به اهداف و موضوعات دیگر دارد؟
- جهت گیری اصلی سیاست ایران در منطقه زمینه سازی برای مقابله با اسرائیل است البته به دلیل انتقادات اعتراضات داخلی بعضاً اهداف ملی گرایانه هم برای نفوذ در عراق و سوریه مطرح می شود که به نظرم جدی نیست.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل