چالش ها و روند های پیش روی روابط بین الملل و جایگاه ایران (بخش دوم)

دومین هم اندیشی تلگرامی گروه مطالعات روابط بین الملل

گردآوری و تدوین:لیلا طباطبایی-امیر مقدمی

دومین هم اندیشی تلگرامی گروه مطالعات روابط بین الملل با موضوع چالش ها و روند های پیش روی روابط بین الملل و جایگاه ایران ، با مدیریت دکتر امیرهوشنگ میرکوشش و سخنرانی دکتر محمدرضا دهشیری و دکتر سید وحید کریمی در تاریخ 13/6/95 برگزار شد.
بخش دوم: پرسش  و پاسخ

س :جنگ میان تمدن ها در دوران جدید تا چه میزانی تحقق پذیر است؟
دکتر دهشیری :به نظرم جنگ درون تمدنها در حال حاضر بيش از جنگ ميان تمدن هاست.هم تمدن اسلامي يكپارچه نيست و هم تمدن غربي متشكل از غرب يكپارچه نيست به نظر میرسد جهان به سوي تقابل در سياستهاي اعلامي و تعامل در سياستهاي اعمالي به پيش مي رود.
س :نقش ناسیونالیسم در روابط بین الملل را در آینده چگونه ارزیابی می کنید ؟
دکتر کریمی: نقش ناسیونالیسم نقشی بارز است که از اروپا آغاز شده وبه اعتقاد من، خطرناک است .اما اروپا در مهار آن به بلوغ فکری رسیده است و از آن به عنوان ابزاری برای جلوگیری از مهاجرت و دفاع از خود استفاده می کند.
س : مبنا و پایه سیاست خارجی ج.ا.ا. تقابل با نظام بین الملل و جهت گیری انقلابی است. چگونه می توان با چنین جهت گیری در جهان امروز با موفقیت عمل کرد؟
دکتر دهشیری : به نظرم مبنا و پایه سیاست خارجی ج.ا.ا. تقابل عملياتي با نظام بین الملل نيست بلكه خواستار تجديد نظر در وضع موجود از رهگذر تبيين هنجارهاي خود است كه با جهت گیری انقلابی متفاوت است. هر كشوري در دوران گذار سعي مي كند نظام معنايي بازيگران مخالف را خدشه دار كند.
س :جمهوری اسلامی ایران با توجه به گفتمان اسلامی سیاست خارجی خود تز مقابله با ابرقدرت های غربی را ارائه دهد ؟
دکتر کریمی : به نظر میرسد ،مقابله را باید تغییر،  و تبدیل به محاوره کرد و با عرضه کردن خود به صورت زیبا گوش هایی برای شنیدن هست ،و این گفتمان زیبا را باید در اقتصاد ، علم ، سیاست ، بانکداری ، ترافیک و مقالات علمی پیاده کنیم .اسلام فراتر از تروریسم ،خاورمیانه وهسته ای است بلکه دارای ابعادی بسیار همانند شعر و... میباشد که ما در مورد آن فکر نکرده ایم .
س :آیا تروریسم فراملی اصطلاح درستی است؟
دکتر دهشیری : بايد رويكرد ميان رشته اي در روابط بين الملل مورد اهتمام قرار گيرد.
س :چه ارتباطی میان تروریسم و جهانی شدن وجود دارد؟
دکتر دهشیری :جهاني شدن از نظر ابزاري تروريسم را تسهيل مي كند اما از نظر هنجاري آن را تقبيح مي كند.
س :آیا موفقیت جمهوری اسلامی ایران تنها رابطه و تعامل با قطب جدید آمریکا انگلیس ژاپن و استرالیا است؟
دکتر دهشیری :ايران به عنوان قدرت منطقه اي كد ژئوپليتيك منطقه اي دارد ليكن چون در دوران گذار در حال انتقال از قدرت منطقه اي به ميان منطقه اي است گاه براي تاثيرگذاري بر فرايندهاي بين المللي رويكردهاي فرامنطقه اي اتخاذ مي كند.
س  : چگونه می توان در عرصه جهانی شدن، قدرت نرم خود را افزایش داد و وارد بلوک  قدرتها شد ؟
دکتر کریمی :سئوال بسیار جالبی بود .درقضیه قدرت نرم من دومثال بازگو می کنم .یک قضیه بوسنی هرزگوین که مورد ظلم وتعدی قرار گرفتند و جالب این بود که گفته شد بوسنی سلاح برای مبارزه نداشت .اما با دیپلمات های بسیار مجرب هر روز روی هر آنتن رسانه های بین الملل بودند و از شعار قدرت نرم استفاده کردند و مثال دوم در المپیک اخیر کشور انگلستان است که کشوری که جمعیتی برابر با کشور ما دارد با استفاده از قدرت نرم نایب قهرمان جهان شد .ما نیز باید  در تمامی عرصه ها مانند ورزش از این پتانسیل نهفته نهایت استفاده را بکنیم و با مدیریت مجرب و هزینه از این قدرت نرم استفاده کنیم. می دانید تکرار سرود ملی از طریق المپیک و رسانه ها چه تاثیری خواهد داشت ،لذا راه ها زیاد است .
س :علم روابط بین الملل به عنوان یک رشته تماما غربی می تواند زبان دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد؟ چگونه ما می توانیم این علم بزرگ را در خدمت منافع کشورمان قرار دهیم با تمرکز بر هویت غرب ستیز سیاست خارجی ایران پاسخ دهید؟
دکتر دهشیری :سياست خارجي ما نه غرب ستيز است و نه غرب پذير بلكه غرب پژوه است.
س: دیپلماسی غیر دولتی  و سمن ها که به آن اشاره کردید چگونه میتواند در ارتقا جایگاه ایران در عرصه بین الملل نقش داشته باشد در این باره لطفا بیشتر توضیح دهید؟
دکتر دهشیری :دولت با فراهم آوردن بستر فعاليت براي سمن ها مي تواند از آنها به عنوان مكمل سياست خارجي بهره بگيرد اين مهم بويژه در سازمانهاي بين المللي مي تواند مورد توجه قرار گيرد.
س :با توجه به اینکه نمی توان از  ائتلاف هایی که فرمودید انتظار بهره برداری کامل داشته باشیم، راهکار جناب عالی برای برون رفت از بد عهدی های پیش بینی نشده چیست؟
دکتر دهشیری :هوشیاری
س : از اینکه فرمودید ایران در درجه اول نیازمند تقویت از درون و سرمایه گذاری بر روی قدرت نرم دارد کاملا موافقم و باید در این قسمت تصمیم گیران بیشتر انرژی بگذارند ولی در این که در ائتلاف با تیم روسیه قابل اطمینان نیست مورد قبول است و در حافظه تاریخی ایران نیز این مسئله بارها اتفاق افتاده ولی توصیه به همراه شدن  با تیم آمریکا و متحدین آینده آن  بهتر می دانید بر چه اساسی و دلیلی  باید این کار را بکند و آیا در حافظه تاریخی ایران این اعتماد به غرب وجود دارد؟
دکتر کریمی: اینکه معتقدم روسیه قابل اعتماد نیست به این معنا نیست که آمریکا قابل اعتماد است ، نه این بارها ثابت شده منتها پنجه در پنجه انداختن طرف قوی با استدلال و قدرت نرم باید آزمایش شود و ما آن را آزمایش نکرده ایم و واقعا تدبیر می خواهد همان طور که در مقدمه گفته شد، این موضوع مقدماتی می خواهد وجای مکاشفه دارد ببنید  کشورهای که رقیب آمریکا هستند مانند انگلستان ، فرانسه ، دوگل و چرچیل چه سیاستی اتخاذکردند که جای بحث و مکاشفه دارد که به همین مقدار بسنده می شود .
س : آینده جنگ سوریه را چطور پیش بینی میکنید? آیا ایران خواهد ماند? روسیه چطور؟
دکتر دهشیری :به نظرم آينده نظام بين الملل در نتيجه بحران سوريه رقم خواهد خورد لذا بايد از قدرت هوشمند بهره گيري نمود اين مهم نيازمند سياست خارجي و امنيتي مشترك است
س: نقش و تاثیر بازیگران فراملی و غیر دولتی در تشکیل نظم جدید چیست و این بازیگران تا چه حدی می توانند تاثیر گذار باشند؟
دکتر دهشیری :به نظرم نقش دولت ها كمرنگ نشده بلكه ظرف فعاليت آنها تغيير كرده به گونه اي كه تصدي گرا نيستند بلكه تنظيم كننده هستند لذا سمن ها در حد تصويرسازي دوشادوش دولت ها خواهند بود ولي در عرصه عملياتي دولت ها همچنان بازيگران مرجح خواهند بود.
س :راهکارهای حضرتعالی برای خشکاندن ریشه تروریسم و تنش در خاورمیانه چیست؟
دکتر دهشیری :آموزش صلح و نيز ريشه كني فقر و ايجاد رفاه نسبي و در عين حال تلاش براي كاستن شكاف هاي هويتي از طريق ايجاد فضاي تعامل و همزيستي راه حل خشكاندن تروريسم است.
س : آیا موفقیت ج ا.ا. تنها در رابطه و تعامل با قطب جدید آمریکا، انگلیس، ژاپن و استرالیا ست ؟
دکتر کریمی: :ماباید از حالت سیاه وسفید در بیاییم اینکه یا با یک قطبیم و یا علیه قطب دیگر چیزی هست به نام "خاکستری " که حتما شنیده اید . با نگاهی به رفتار پوتین باغرب، با اینکه درتقابلند .امابه طور منظم ملاقات دارند ودر سوریه فرمانده حل پرونده سوریه این دو کشور (آمریکا و روسیه ) شده اند .سیاست چین هم به همین شکل است .به نظر می رسد جمهوری اسلامی ایران هم می تواند با افزایش قدرت نرم داخلی، جایگاهی همچون چین و روسیه در تعامل وتقابل با غرب پیدا کند و این آزمایش نشده است .
س : در روابط بین الملل واقع گرا و سیاست خارجی خردگرا و حرکتهای ناسیونالیستی بدون پشتوانه چه تحولی در کانتکس آرمان های جمهوری اسلامی ایران می آید؟
دکتر دهشیری: جمهوري اسلامي همواره بر تعادل آرمان و واقعيت تاكيد كرده و رويكرد آرمانخواهي واقع بينانه را بر اساس دو قاعده وسع و تدرج اتخاذ كرده است ؟رك مقاله اينجانب در همشهري ديپلماتيك  دو سال پيش.
س :همراهی روسیه با ایران را در منطقه خاورمیانه را می توان یک همکاری استراتژیک به حساب آورد به ویژه پس از مسئله پایگاه نوژه همدان؟
دکتر دهشیری :به نظرم از نظر ماهيت تاكتيكي است ولي از نظر پيامد راهبردي است چون توان ائتلاف سازي مقطعي ايران در دوران گذار را نشان مي دهد.
س: آزمایش سلاح های پیشرفته را نیز می توان بعنوان جنگ قدرت بیان کرد؟
دکتر دهشیری :در حد بازدارندگی
س : آیا جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه بهتر نیست که سیاست خارجی متناسب با جایگاه و قدرت خود و در راستای حرکت به سمت توسعه همه جانبه را طراحی و اجرا نماید؟
دکتر کریمی: خیر. ما می توانیم جثه کوچکی داشته اما فکر بلند داشته باشیم. ژنرال دوگل اگر کسی خاطراتش را خوانده باشد، فرانسه کشوری شکست خورده بعد از جنگ جهانی دوم بود؛ ولی حالا یا به عنوان بلند پروازی ، ولی ایده و رویایی که برای فرانسه داشت آن را جا انداخت و با خروج انگلستان از اتحادیه اروپا فرانسه رهبر اروپاست. یک کشور که از لحاظ اقتصادی ضعیف تر از آلمان است. اما فرانسه توانسته آلمان را در ید قدرت  خود بگیرد .مثالهای زیادی داریم .ما می توانیم فکر بلندی داشته باشیم و با توان کم .و در نحوه  ارائه کردن وقدرت نرم آن را جا بیاندازیم .
س :از دوران گذار در سیاست بین الملل و روابط بین الملل صحبت به میان آمد، علاقمندم بحث را قدری مبنایی تر پیش ببریم، به همین دلیل مقدمه ای کوتاه باید بنویسم:دوران گذار اگرچه با موئلفه های عینی شناخته میشوند اما از نظر بنده آنچه که در این دوران اهمیت بیشتری دارد موئلفه های ذهنی هست و به عبارت دقیق تر، "معنا". آنطور که هانا آرنت در خصوص تغییر در ماهیت جنگ پس از جنگ جهانی دوم می نویسد در واقع این تغییر در معنای جنگ، کشتن، دفاع مشروع و تعاریف مبنایی از این دست بود که دنیای پس از جنگ در روابط بین الملل را ترسیم کرد، همین تغییر در نظام معنایی را پس از فرو پاشی شوروی نیز شاهد بودیم، حال پرسش بنده این است، آیا ما در حال تجربه یک گذار معنایی جدید هستیم؟ و اگر پاسخ مثبت است، این گذار و دگرگونی را در کدام موئلفه ها می بینید.
دکتر دهشیری :مهم ترين عرصه گذار از بعد هنجاري و معنايي است و تاكيد ما بر نقش آفريني تمدن نوين اسلامي در همين راستاي معناگرايي در روابط بين الملل تحليل مي شود.
س  :آيا نگاه سياست خارجي ايران در مناطق پيراموني اش به صورت متوازن و متعادل است؟
دکتر دهشیری :اصولا متناسب با هر منطقه و به صورت نامتقارن است.

 گروه تلگرامی مطالعات روابط بین الملل

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل