شما اینجا هستید: Homeیادداشت عمان؛ شریکی مطمئن برای جمهوری اسلامی ایران

عمان؛ شریکی مطمئن برای جمهوری اسلامی ایران


سخاوت رضازاده- پژوهشگر مسائل روابط بین‌الملل

نگاهی به مولفه‌های اثرگذار در مناسبات حسنه میان ایران و عمان

بخش اول
کشور عمان به عنوان یکی از همسایگان هم مرز دریایی ایران و عضو فعال شورای همکاری خلیج فارس، در میان دیگر اعضای این اتحادیه از روابط نسبتا حسنه و تعامل‌گرایانه با جمهوری اسلامی برخوردار است. مردم دو کشور از دیرباز با یکدیگر ارتباط و تعامل مناسبی داشته‏اند که در این خصوص، نزدیکی جغرافیایی از عوامل مهمّ و کلیدی در تعاملات مستمر مردم دو سرزمین بوده است. در نتیجه این تعامل و همزیستی طولانی، نوعی دوستی تاریخی شکل‏ گرفته که تأثیر آن بر روابط مثبت دو طرف، در طول سالهای متمادی مشهود بوده است. سفر اخیر رئیس جمهور کشورمان به عمان (به عنوان اولین سفر ایشان به یک کشور عربی) و نیز سفر رسمی پادشاه عمان به ایران (تنها 20 روز پس از روی کار آمدن دولت یازدهم) بیانگر اهمیت استراتژیک مناسبات فیمابین برای رهبران هر دو کشور می‌باشد.
در بعد اهمیت منطقه‌ای عمان باید گفت که حاکمیت دولت عمان بر بخش جنوبی تنگه هرمز و نزدیکی خطوط بین‌المللی کشتیرانی به این منطقه، این کشور را از نظر استراتژیک در شرایط ویژه‌ای قرار می‌دهد. این موارد باعث شده است کشورهای منطقه و نیز کشورهای خارجی که به نحوی به نفت و بازارهای منطقه خلیج فارس وابستگی دارند، در موقعیت کم‌نظیر عمان تردیدی به خود راه ندهند. از سوی دیگر، تسلط مشترک این کشور با ایران بر مسیر تردد کشتی‌های عبوری تجاری و نفتی ازخلیج فارس و دریای عمان و همچنین لزوم همکاری و هماهنگی دراین زمینه برای ایران نیز دارای اهمیت بوده و ازاین منظر بسط و گسترش روابط فیمابین می‌تواند باعث حضور موثر ایران در منطقه و ارتقا سطح روابط با دیگر کشورهای منطقه گردد. با توجه به قرار داشتن تنگه هرمز در محدوده جغرافیایی دو کشور ایران وعمان، تلاش قدرت‌های فرامنطقه‌ای به حضور نظامی در این منطقه، به نوعی مداخله‌گری در امور داخلی این دو کشور محسوب می‌شود. از منافع مشترک ایران و عمان می‌توان به دیدگاه هر دو طرف در عبور صلح‌آمیز و بی‌ضرر شناورها از منطقه اشاره کرد و به عبارتی، طرف عمانی هم که شناورها و سواحل و مناطقی را در این آبراه دارد در راستای حفظ تنگه هرمز به عنوان آبراه صلح و دوستی با ایران مواضع مشترکی دارد.
از منظر داخلی، با وجود اینکه نظام سیاسی کشور عمان اقتدارگرایانه می‌باشد و قدرت سیاسی در دست پادشاه متمرکز می‌باشد ولی به دلیل محبوبیت رهبر فعلی آن (سلطان قابوس) و نیز دلایل دیگری مانند بافت دینی و قومی، این کشور از ثبات سیاسی بالایی در داخل برخوردار است. از سوی دیگر، این کشور با رهبری سلطان قابوس و به دلیل سیاست خارجی مستقل و ایفای نقش میانجی در مناقشات منطقه، از نقش ممتازی در منطقه برخوردار است. سلطان قابوس، کشورش را با یک سیاست خارجی ماهرانه هم با متحدان غربی‌ها و هم در تماس با ایران هدایت کرده است و همزمان با این، کشور عمان عضو شورای همکاری کشورهای خلیج فارس است که عربستان بر آن نفوذ زیادی دارد. نکته‌ای که اهمیت زیادی دارد این است که عمانی‌ها بر‌خلاف سعودی‌ها، ایران را یک تهدید نمی‌بینند و این نکته باعث شده عمان از برخی طرح‌های عربستان برای مقابله با ایران در منطقه فاصله بگیرد. تا جایی که از دید برخی تحلیل‌گران، عمان بیش از ریاض بر مناسباتش با تهران تاکید دارد و بارها در تحولات مهم منطقه‌ای و بین‌المللی، میان ایران و کشورهایی که با ایران اختلاف‌نظر داشتند میانجیگری کرده است.
جایگاه استراتژیک عمان در منطقه و به ویژه موضوع امنیت تنگه هرمز و منافع قدرت‌های منطقه و جهان در این تنگه تا جایی اهمیت دارد که موضوع جانشین احتمالی پادشاه عمان نیز به مساله‌ای مهم در میان تصمیم‌گیران سیاسی این کشور و نیز قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شده است. در این خصوص، عربستان به عنوان رقیب منطقه‌ای ایران و نیز ایالات متحده از مرگ احتمالی سلطان قابوس و پیامدهای ناشی از آن و دخالت احتمالی ایران در روند تعیین جانشین سلطان قابوس نگران هستند و بر این باور هستند که در صورت انتخاب جانشینی همسو با سیاست‌های ایران، دو سمت تنگه هرمز در کنترل ایران قرار خواهد گرفت. در عین حال، عمانی‌ها و نیز کشورهای همسایه در منطقه امیدوارند هر فردی که به مقام جانشینی سلطان قابوس می‌رسد بتواند سیاست خارجی بی‌طرفانه و ماهرانه وی را ادامه دهد.

در مجموع می‌توان گفت با وجود فراز و نشیبهایی که در روند مناسبات ایران و عمان بوده است روابط مثبت و همکاری سازنده منطقه‌ای و بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران و عمان و نقش و همکاری آنها در تامین صلح و ثبات منطقه می‌تواند الگویی مناسب برای سایر کشورهای قلمداد شود. به نظر می‌رسد جغرافیایی سیاسی عمان و موقعیت جرافیایی این کشور باعث ارتقای روابط سیاسی ایران و عمان در دهه‌های اخیر شده است و کشور عمان به عنوان یکی از همسایگان هم مرز دریایی ایران و عضو فعال شورای همکاری خلیج فارس، در بین دیگر اعضای این اتحادیه از روابط نسبتا حسنه و تعامل‌گرایانه با جمهوری اسلامی برخوردار است. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران به عمان به عنوان کشوری مهم و تاثیرگذار در منطقه نگاه می‌کند که در برهه‌های مختلف و صرف‌نظر از اینکه کدام دولت در ایران بر سر کار بوده است تمایل خود را برای توسعه مناسبات اقتصادی و سیاسی با این کشور نشان داده است. سفر اخیر رئیس جمهور کشورمان به عمان نیز در همین راستا ارزیابی می‌شود. مواردی از قبیل ثبات سیاسی بالای کشور عمان در منطقه، نقش مؤثر عمان در تعديل مواضع شورای همكاری خليج‌فارس در قبال ایران، اتخاذ رویکرد بی‌طرفانه از سوی عمان در مناقشات منطقه‌ای، حفظ روابط تجاری و سیاسی با ایران در دوران تحریم‌های شدید کشورهای غربی، نقش عمان در شکل‌گیری تفاهم‌های منطقه‌ای و ایفای نقشی سازنده و تاثیرگذار در مذاکرات و توافقات هسته‌ای میان ایران با قدرت‌های جهانی باعث می‌شود کشور عمان در استراتژی منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران از نقش ممتازی برخوردار باشد.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل