تحرکات جدید ترکیه در شرق فرات و ملاحظات پیش رو

عمران کریمی :دانشجوی دکترای مطالعات خاورمیانه ، دانشگاه مارمارای استانبول

روز گذشته رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در طی سخنرانی اش در آنکارا از شروع حملات جدید ارتش ترکیه به مناطق شمال سوریه در چند روز آینده خبر داد که هدف این تحرکات به گفته وی پاکسازی مناطق شمال سوریه از کنترل نیروهای کرد PYD, YPG میباشد که ترکیه آنها را ادامه PKK و گروه تروریستی می داند، اما سوال اینجاست که هدف از این تحرکات در این بازه زمانی و شرایط کنونی شمال سوریه به چه معنا می تواند باشد؟
تا کنون ارتش ترکیه دو عملیات جداگانه در دو نقطه مختلف شمال سوریه انجام داده است، اما مقامات و ارتش ترکیه نقطه ثقل حساسیت خود را نسبت به غرب فرات و شهر منبج از خود قرار می دادند و سخنان رجب طیب اردوغان مبنی بر شروع عملیات در شرق فرات کمی غیر منتظره به نظر می رسد.نیروهای موسوم به SDF که متشکل از نیروهای کرد و به نسبت کمتری اعراب منطقه هستند چیزی حدود ۲۳ درصد از کل مساحت یکصد و هشتاد و پنج هزار کیلومتر مربعی سوریه را در اختیار دارند که شامل مناطق مستعد کشاورزی همچنین دارای منابع عظیم آب گاز و نفت می باشد، این نیروها تحت حمایت مستقیم آمریکا می‌باشند و آمریکا به بهانه مبارزه با نیروهای داعش ۲۶ پایگاه نظامی ریز و درشت به همراه پایگاه های راداری و ادوات نظامی گسترده در این مناطق ایجاد کرده است و از آنها به عنوان عامل توازن در مقابل قدرت و نفوذ فزاینده روسیه در این کشور استفاده می کند.
با در نظر گرفتن استقرار نیروهای آمریکایی در منطقه به همراه تعدادی از نیروهای انگلیسی و ایتالیایی و حضور بیش از ده ها هزار نیروی کرد در منطقه ( برآوردها ارقام ما بین ۳۰ هزار تا ۷۰ هزار را نشان می‌دهد) تصمیم اردوغان مبنی بر حضور نظامی در این منطقه چگونه می تواند تفسیر شود ؟  با توجه به واکنش اولیه مقامات نظامی آمریکا مبنی بر رد این تحرکات و "غیر قابل قبول" خواندن این طرح، احتمال رویارویی نیروهای ترکیه با نیروهای امریکایی از همان ساعات اولیه ابلاغ طرح مطرح شد که کارشناسان نظامی چنین احتمالی را به دلیل سطح همکاری بالای این دو کشور در قالب ناتو  غیر واقع بینانه میدانند. اما هدف از این تحرک نظامی جدید را می‌توان تحت دو سناریوی کاملا متضاد بررسی کرد
1.  اعتراض مستقیم ترکیه به حضور نیروهای آمریکایی در شمال منطقه و مسلح کردن نیروهای کردی؛ مقامات ترکیه در هر فرصتی نارضایتی خود را با لحن های مختلف نسبت به فرستادن  بیش از پنج هزار کامیون سلاح به این نیروها اعلام کرده‌اند و آن را مغایر با همکاری های نظامی ترکیه و آمریکا قلمداد می‌کنند. به گفته اردوغان امریکا به جای محافظت از مرزهای ترکیه در مقابل تروریست ها از تروریست ها درمقابل ترکیه محافظت میکند.
2.  حرکت هماهنگ با آمریکا برای ایجاد توازن نسبت به حضور نیروهای روسیه در سوریه؛  با توجه به چالش‌های جدی ترکیه با آمریکا بر سر پدافند دفاع ضد موشکی و خرید سامانه S400 از روسیه به رغم مخالفت های شدید آمریکا،  ممکن است این تحلیل از سطح مقبولیت کمتری برخوردار باشد اما مدافعان بسیار جدی دارد؛  به گفته پروفسور احمد اویسال رئیس مرکز مطالعات خاورمیانه این طرح بخشی از سیاست خارجی ترکیه مبنی بر ایجاد توازن بین سطح روابط بین آمریکا و روسیه می باشد.
 حال باید منتظر ماند و سطح مداخله ارتش ترکیه و واکنش های پیشرو را از نزدیک مطالعه کرد اما چیزی که  اهمیت مسئله را دو چندان میکند گستره این تحرکات از یک سو و موازنه قدرت شکننده در تحولات سوریه است.