شما اینجا هستید: Homeیادداشتانتخابات شهرداری های ترکیه و آرایش سیاسی نامتعارف احزاب

انتخابات شهرداری های ترکیه و آرایش سیاسی نامتعارف احزاب

عمران کریمی:دانشجوی دکترای مطالعات خاورمیانه دانشگاه مارمارا

مطابق آمارهای اعلام شده از سوی نهاد انتخابات ترکیه, ۵۸ میلیون نفر واجد شرایط رای دهی در ترکیه در حالی به پای صندوقهای رأی رفتند که صحنه سیاسی این کشور با ائتلاف های سیاسی جدید و تا حدودی پیچیده ای مواجه شده است. برای درک رفتار سیاسی مردم ترکیه در انتخابات می‌توان چینش رفتاری آنها را برگرفته از سه اصل "قومیت، جماعت های دینی و احزاب سیاسی" بررسی کرد. اما از آن جایی که احزاب در این کشور کارگزاران اصلی کاربست سیاسی هستند بررسی نحوه تعامل آنها ملموس تر و مهم تر به نظر می رسد.
در یک نگاه کلی می‌توان چینش سیاسی انتخاباتی ترکیه را در چهار گفتمان اصلی خلاصه کرد :

1. گفتمان اسلام گرایی و بازنمایی آن در حزب عدالت و توسعه  AKP
2. جمهوریت گرایی و پایبندی به اصول آتاتورک که این دیدگاه ها در حزب جمهوری خواه خلق CHP متبلور شده است
3. ملی گرایی ترکی, این دیدگاه با اصول حزب حرکت ملی گرا MHP عجین شده و توسعه یافته است
4. گرایشهای گریز از مرکز کردی به نمایندگی حزب HDP
با وجود اینکه این احزاب در طی دوره تطور خود با تغییرات بسیاری رو به رو بوده‌اند و پارادایم های گفتمانی متمایز و حتی متضادی با هم داشته اند، اما انشعابات جدید در درون احزاب و ائتلاف های جدیدی بین احزاب بر پیچیدگی های این انتخابات افزوده است . بزرگترین انشعاب و گسست  گفتمانی در درون حزب حرکت ملی گرا اتفاق افتاد و حزبی جدید با نام IYI PARTI از دل این گفتمان سربرآورد و در زمان نسبتا کوتاهی توانست تعداد کثیری از نخبگان سیاسی این حزب از جمله پروفسور حالاچوغلو و اومیت اوزداغ را به سمت خود جذب کند. نخستین آزمون سیاسی این حزب تازه تاسیس در انتخابات تابستان ۲۰۱۸ به وقوع پیوست و این حزب با کسب حدود یازده درصد آراء کل مردم ترکیه توانست از سد ۱۰ درصدی مجلس گذشته و نمایندگان خود را وارد مجلس کبیر ترکیه کند.
 مطابق با اصول سنتی انتخابات ترکیه، احزاب سیاسی این کشور در تمامی انتخابات با معرفی نمایندگان خود در سه سطح نمایندگان مجلس، شهرداری ها و ریاست جمهوری سمت و سوی انتخابات و رفتار سیاسی مردم را تعیین می کنند،  اما انتخابات شهرداری ها در تاریخ ۳۱ مارس امسال برآیند دو ائتلاف بزرگ می باشد که در یک سوی میدان ائتلافی از حزب عدالت و توسعه در کنار حزب حرکت ملی قرار دارند و در سوی دیگر کارزار نیز ائتلافی نسبتاً پیچیده و ناهماهنگ متشکل از حزب جمهوریخواه خلق CHP، جنبش گریز از مرکز کردیHDP ، حزب اسلام گرای سعادت SP و حزب ملی گرای تازه تاسیس IYI به همراه چندین حزب کوچکتر از جمله حزب کمونیست ترکیه TKP قرار دارند.چهار حزب اصلی ذکر شده گفتمان های بسیار متضادی در گذشته با هم داشته و در اکثر انتخابات رو در روی هم قرار گرفته اند، اما مخرج مشترک این ائتلاف در این دوره انتخابات مقابله با پیروزی دوباره اردوغان و نماینده حزب متبوعش می‌باشد.

نتایج انتخابات را چگونه باید خواند ؟
 انتخابات ۳۱ مارس شهرداری‌های ترکیه در حالی به پایان رسید که دو ائتلاف جمهوریت و ملت متشکل از احزاب اصلی و فرعی فعال در این کشور رقابت بسیار تنگاتنگی با هم داشتند، اگرچه که  ائتلاف جمهوریت متشکل از حزب متبوع اردوغان و حزب ملی گرا توانست در مجموع حدود ۵۲ درصد آرا را کسب کند، اما فاتح اصلی این رقابت ها را می‌توان حزب جمهوری خواه خلق دانست چرا که علی رغم اخذ ۳۰ درصد آرا آنها توانستند سه شهر اصلی استانبول، آنکارا و ازمیر را تصاحب کنند و به سان رفتار سیاسی مرسوم مردم ترکیه، سواحل جنوبی مدیترانه همچنین سواحل دریای اژه در تصاحب حزب جمهوری خواه ماند. رقابت بسیار تنگاتنگ دو ائتلاف در شهر استانبول با اختلاف بسیار اندک ۲۴ هزار رای به نفع اکرم امام اغلو  در کلانشهری با ده میلیون واجد شرایط انتخابات برداشتهای سیاسی مهمی را در آینده ممکن است در پی داشته باشد؛ در ادبیات سیاسی ترکیه اصطلاحی رایج است با این مضمون که  "هر کسی که شهردار استانبول شود حزب متبوعش فاتح انتخابات بعدی خواهد بود" و این سنت از دهه های آغازین ورود این کشور به سیستم چند حزبی(1946)بدون استثنا و تغییر پابرجا بوده است، با وجود اینکه حکومت ترکیه تمامی انتخابات اصلی را در طی سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ به اتمام رسانده و در طی چهار و نیم ساله آینده هیچگونه انتخاباتی در این کشور برگزار نخواهد شد، خوانش این انتخابات می تواند زنگ خطری برای تشکیلات حزب عدالت و توسعه باشد، چراکه با وجود اعلام نامزدی شاخص ترین مهره این حزب و فردی که سابقه وزارت ارتباطات و حتی نخست وزیری را نیز در پرونده دارد، آنها نتوانستند در مقابل رقیب ای نسبتاً گمنام ( شهردار یکی از مناطق ۳۹ گانه استانبول) به پیروزی برسند.
 بسیاری از تحلیل گران سیاسی ترکیه زنجیره علت معلولی این شکست را به "نوسانات شدید دلار و افت احساس امنیت مالی" نسبت داده و نوعی هشدار و تنبیه برای دولت اردوغان تلقی می‌کنند؛ واکنش بازار بورس و بازار ارز نیز این ادعا را تقویت می‌کند چرا که نرخ برابری لیر ترکیه در مقابل دلار روندی صعودی داشته است.
بازنده دومین انتخابات را می‌توان حزب کردی HDP نامید چراکه برخلاف موفقیت‌های نسبتا چشمگیر در انتخابات نمایندگان مجلس،  آنها تنها توانستند ۴ و نیم درصد آرا را به خود اختصاص دهند  و حتی در پایگاه سنتی خود، جنوب شرق ترکیه، جایگاه خود را به طور چشمگیری از دست دادند که برخی از کارشناسان امنیتی دلیل ان را برقراری نسبی امنیت در منطقه مذکور و روی گردانی از سیاست‌های واگرایانه این حزب برمیشمارند. انجام عملیات بیشمار امنیتی در مناطق ذکر شده و نافرجامی رفراندوم واگرایانه شمال عراق در اتخاذ این تصمیم بی تاثیر نبوده است.

گزیده سخن
برونداد نظام پارلمانی گثرت گرای ترکیه و پیچ و خم طولانی فرایند دموکراسی در این کشوربه روشنی نشان می دهد که رفتار انتخاباتی ترکیه متاثر از دو شاخص مهم "امنیت ملی و رفاه مادی" می باشد و رای دهندگان ترکیه ,به رغم تمام حساسیت ها و تعاملات قومیتی و دینی, کارنامه احزاب سیاسی را با این معیارها به بوته آزمایش گذاشته، تشویق و تنبیه می کنند.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل