نظام بین الملل و بیانیه پایانی مذاکرات لوزان در مورد مذاکرات هسته ای

دکتر مجید دیو سالار*

مقدمه:
در چارچوب ساختار نظام بین الملل دیپلماسی به عنوان مهمترین ابزار تعریف شده و شناخته شده سیاست خارجی کشورها درجهت  تسهیل مسائل حاد و گره خورده بین المللی می باشد که توان تاثیر بر وضعیت منطقه ای و بین المللی را دارد. لذا از این رهگذر اگر مساله روز بین المللی یعنی مذاکرات هسته ای بین ایران و شش کشور قدرتمند که در تصمیمات بین المللی دارای قدرت اثرگذاری بالا می باشند را بخواهیم  مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهیم شاخص های متنوعی می تواند مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. ازطرفی ماهیت بیانیه صادرشده در لوزان را می توان در تکرار روند اعتمادسازی و تداوم فرایند آشتی گرایانه جمهوری اسلامی ایران نسبت به نظام بین الملل جستجو نمود. فرایندی که می توان گذشته اخیر آن را تنش زایی تحلیل نمود و تداومی که در رویکرد دولت اخیر به خود شکل داده و تنش زدایی و تعامل را در گستره وسیعی از خود متجلی ساخت.
تحلیل تاثیر بیانیه صادره برابعاد مختلف منطقه ای، بین المللی و داخلی:
بیانیه هسته ای لوزان در وهله اول فشار روانی بین المللی وارده بر ایران را  تعدیل می نماید و نوع نگاه جامعه بین المللی به جمهوری اسلامی ایران را تغییر می دهد. این روند با مکتوب شدن متن بیانیه و تایید قدرتهای مذاکره کننده با جمهوری اسلامی ایران به همراه صدور قطعنامه جدید شورای امنیت سازمان ملل جهت منسوخ و تعلیق نمودن قطعنامه های ضدایرانی تکمیل خواهد گردید.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان بازیگر موثر در تحولات بین المللی می تواند بهتر مورد شناسایی قرار گیرد و نوع تعامل با سایرکشورها در این موضوع می تواند به صورت جدی تاثیرگذار باشد. ازطرفی حضور ایران در جمع قدرتهای هسته ای قابلیت بازیگری ایران و توانایی تاثیر برنظام بین الملل را می تواند تسهیل نماید. همچنین  در بستر تحولات منطقه ای، جمهوری اسلامی ایران در ابعاد مختلف می تواند برمسائل درجریان به صورت مثبت و منفی تاثیرگذار باشد. در بعد داخلی فشارهای اجتماعی و اقتصادی ناشی از تحریم ها می تواند ساختار اقتصادی و مالی را متحول نموده و کاستی ها را جبران نماید.نتیجه این تاثیرات می تواند در قالب امنیت زایی و ناامنی زدایی تجلی یابد.
ازسویی بیانیه هسته ای لوزان برروابط ج.ا.ایران با قدرتهای منطقه ای و فرامنطقه ای تاثیر قابل توجهی خواهد داشت. گسست در روابط بین ایران و ترکیه ناشی از نوع حمایت از جریانات تکفیری ازطرف ترکیه نسبت به عراق و سوریه، فضایی را به وجود آورده است که امنیت منطقه ای را دچار آشوب و تهدید جدی نماید. لذا انتظار می رود جمهوری اسلامی ایران و ترکیه به عنوان بازیگران موثر منطقه ای با تعدیل دربرخی سیاست ها در بعد خارجی به همگرایی منطقه ای و مهار تهدیدها نگاه جدید تری داشته باشند.
بیانیه اخیر همچنین می تواند برامنیت انرژی ازطریق اصلاح در روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان نیز تاثیرگذار باشد.زیرا عربستان با ثروت بادآورده ای به نام نفت به عنوان ابزار اعمال فشار برایران بهره برده و تا حدی برتعاملات اقتصادی و مالی جمهوری اسلامی ایران در ابعاد داخلی و منطقه ای تاثیرگذار بود. روند و نوع نگاه به مسائل فراتر از منطقه می تواند تحت تاثیر روابط دو کشور اخیرباشد.
در حوزه سرمایه گذاری خارجی فرصت هایی برای جمهوری اسلامی ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا فراهم خواهد شد.شاید در این بین بیشترین منافع برای اتحادیه اروپا باشد که نیاز جدی به این مساله دارد، زیرا در ابعاد مختلف ازطریق اعمال تحریم به تهدیدات جدی برای خود دامن زده است. به ویژه در حوزه امنیت انرژی که مساله اوکراین روابط بین روسیه و اتحادیه اروپا را دچار چالش نموده وفرصتهای ناشی از صدور انرژی از روسیه به اروپا از مسیر اوکراین شکاف پذیر گردیده است. لذا با این توصیف می توان تحلیل نمود که به نفع اتحادیه اروپا خواهد بود که در حوزه تعاملات انرژی همگرایی با ایران را به صورت جدی ازسرگیرد.
حاصل بحث:
دیپلماسی ای که جمهوری اسلامی ایران در موضوع مذاکرات هسته ای به کار برد را می توان از نوع منحصر به فردترین دیپلماسی موجود در بین کشورها نام برد. زیرا حاصل یک چنین دیپلماسی ای گشایش در روابط خارجی،حذف تهدیدها و ایجاد فرصت های جدید برای جمهوری اسلامی ایران در ابعاد مختلف منطقه ای و بین المللی بود. در نتیجه میزان نقش و بازیگری جمهوری اسلامی ایران در مسائل منطقه ای و بین المللی به صورت برجسته ای تجلی خواهد یافت. حضور ایران در باشگاه هسته ای و این که بتواند برای کشورهای متقاضی ساخت نیروگاه هسته ای ازتجربیات بومی استفاده نماید حکایت از آن دارد که نظام بین الملل پذیرفته است که توانمندی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه قابل توجه است.

*دکترای روابط بین الملل و استاد دانشگاه

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل