شما اینجا هستید: Homeیادداشتجنگ سرد ایران و عربستان

جنگ سرد ایران و عربستان

خسرو کریمی: کارشناس ارشد روابط بین الملل

سوال : دلایل جنگ سرد بین عربستان و ایران در چندسال اخیر چه می باشد ؟
فرضیه : ترس عربستان از نفوذ و گسترش انقلاب اسلامی ایران و تفکر شیعی ، ترس از تبدیل ایران به قدرت برتر منطقه و تسلط بر تنگه استراتژیک باب المندب ، ترس از روی کار آمدن حکومت های شیعی درکشورهای عربی ، ترس از نزدیکی ایران به غرب با حل مساله هسته ای ، ترس از روابط ایران ، کشورهای عربی و جنبش های شیعی منطقه به گسترش روابط و طرفداری از ایران در منطقه ای ، افزایش روز افزون قدرت ایران و نقش تعیین کننده آن در مسائل منطقه ای و جهانی ، حمایت ایران از حکومت بشار اسد ، حزب الله لبنان ، یمن ، بحرین و ... در منطقه و کاهش نقش عربستان در معادلات منطقه ای از جمله دلایل جنگ سرد عربستان و ایران بشمار می رود .  
مقدمه
عربستان در چندسال اخیر در کشورهای یمن و بحرین به بهانه حفاظت از نفوذ ایران دخالت نظامی نموده و از حضور و نفوذ ایران در کشورهای عراق و سوریه نیز بشدت نگران است . ریاض ایران را  به دخالت در کشورهای عربی بعنوان عامل از بین بردن صلح وثبات منطقه ای متهم می کند و صحنه های برخورد ایران و عربستان در کشورهای یمن ، بحرین ، عراق و خصوصاً سوریه می باشد و این کشور تمام سعی و کوشش خود و هم پیمانان را برای مقابله با نفوذ ایران در منطقه بکار گرفته و در صحنه سیاسی و بین المللی نیز اقدامات مختلفی را برعلیه ایران از جمله در بحث توافقات هسته ای ایران و 5+1 در دستور کار سیاست خارجی خود قرار داده است.
جنگ سرد عربستان سعودی و ایران
      عربستان سعودی که همواره از نفوذ و گسترش انقلاب اسلامی در کشور خود و کشورهای عربی منطقه در هراس بوده از هر حربه ای برای ضربه به نظام جمهوری اسلامی ایران بهره گرفته است و در چند سال اخیر به بهانه های واهی اقداماتی را علیه متحدین ایران مثل سوریه و حزب الله لبنان و کشورها و جنبش های علاقمند به گسترش روابط با ایران مانند بحرین ، یمن و عراق انجام داده تا ضمن محدود کردن تفکرات شیعی در میان کشورهای منطقه از نفوذ منطقه ای ایران نیز جلوگیری بعمل آورد . این کشور ایران را به حمایت از گروه حوثی ها و دخالت در امور داخلی یمن متهم می کند و از اینکه نفوذ ایران در یمن منجر به تسلط بر تنگه استراتژیک باب المندب بعنوان مسیر عبور و مرور کشتیها شود بسیار نگران است و ایران همواره این ادعاهای عربستان را کذب خوانده است .
      عربستان از زمان استقلال یمن (سال 1932)تاکنون آن کشور را حیات خلوت خود دانسته و بصورت مرتب در امور داخلی آن کشور دخالت کرده است و برای مقابله با صدور انقلاب اسلامی ایران و تقویت شیعیان آن کشور اقدام به سرمایه گذاری فراوان جهت گسترش وهابیگری و مقابله با گروه حوثی ها نموده که نمونه آن عملیات مشترک عربستان و دولت یمن در سال 2009 علیه جنبش حوثی ها بود که به موفقیت چندانی دست نیافت و عملیات دیگر عربستان و ائتلاف برعلیه حوثی ها در یمن نیز در این راستا ارزیابی می گردد . حوثی ها بیش از هر زمان دیگری از نظر ایدئولوژیک به ایران نزدیکتر شده و این جنبش به مردم یمن در سال 2011 پیوستند و به حکومت عبدالله صالح پایان دادند .
      قبل از آغاز بحران، دیپلماسی ایران توانست به دستاوردهای خوبی دست یافته و مانع شکل گیری ائتلافی قوی پیرامون عربستان شود. سفر بموقع اردوغان به تهران و اعلام اینکه ترکیه به ائتلاف برای حمله به یمن نمی پیوندد به معنی قرار گرفتن ترکیه در جبهه ایران است . در سفر مرتضی سرمدی معاون وزیر امور خارجه ایران به الجزایر حمایت الجزایر از پایان مخاصمه یمن اعلام شد. سپس سرمدی به تونس سفر کرد و تونس هم همین موضع الجزایر را در پیش گرفت سپس به عراق و لبنان سفر کرد و موافقت آنها با موضع ایران را بدست آورد. وزیر امور خارجه ایران شخصاً به پاکستان سفر کرد و این کشور هم آب سردی بر ائتلاف عربستان ریخت. دخالت عربستان سعودی در یمن موجب تشدید درگیریها ، کشته و آواره شدن مردم  بی گناه و خسارتهای مالی فراوان بر آن کشور شده است و اکثریت شیعیان یمن چالشی بزرگ برای دولت سنی تحت حمایت عربستان ایجاد کردند ، بشار اسد با وجود اقدامات مختلف عربستان همچنان برسرکار است و حزب الله لبنان نیز در جنگ سوریه که در کنار جبهه مقاومت قرار گرفته نقش موثری در جنگ ایفا کرده است.عربستان که توازن منطقه ای به نفع ایران را سنگین و شاهد نفوذ ایران در تحولات منطقه ای می باشد جهت مقابله با نفوذ ایران در یمن ، اقدام به حمله و دخالت نظامی در آن کشور نموده و بدلیل ترس از به نتیجه رسیدن توافقات هسته ای و نزدیکی ایران به غرب همواره از تمامی شیوه ها و ابزارهای خود برای برهم زدن توافقات هسته ای بهره گرفته است .
      عربستان سعودی که جمعیت 60 درصدی شیعیان بحرین را تهدیدی علیه نظام سنی حاکم بر آن کشور می داند در سالهای اخیر به آن کشور لشکرکشی و قیام مردم شیعه بحرین را سرکوب نمود و با فضا سازی و ایجاد جنگ روانی موفق به ایجاد تنش بیشتر میان ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس شد و آن شورا ایران را متهم به حمایت از شورشیان آن کشور و بی ثباتی در منطقه نمود ، کشورهای عضو شورا با اعزام نیرو به بحرین در مقابل نفوذ ایران صف آرایی کردند وملک عبدالله پادشاه وقت عربستان چنین گفته بود : ”هرگز اجازه نخواهم داد که حکومتی شیعی در بحرین ایجاد شود، هرگز”. به دلیل همگونی های موجود بین دومنطقه شیعه نشین احساء و قطیف در شرق عربستان و خویشاوندی با عشایر و قبایل در بحرین ، عربستان سعودی نگران است که هرگونه تغییری در بحرین منجر به تغییر در مناطق شرقی این کشور شود بنابراین عربستان تمامی تحولات بحرین را با حساسیتی خاص رصد می کند تا مانع هرگونه نفوذ ایران در بحرین شود.
      عربستان که از سقوط صدام متحد بزرگ سنی خود و گسترش روابط ایران و عراق بشدت نگران است به پروژه ایران هراسی آمریکا پیوسته و ایران را به طرح هلال شیعی و سلطه بر عراق متهم می کند . افزایش قدرت شعیان در عراق موجب نگرانی دولت های محافظه‌کار عرب مانند عربستان، اردن و مصر و خشونت بیشتر گروههای تروریستی داعش (دست پرورده چند کشور عربی و کشورهای غربی خصوصاً آمریکا)علیه شیعیان در عراق شده و تعدادی از کشورهای عربی منطقه با حمایت از داعش درصدد هستند تا دوباره یک حکومت سنی در عراق برسرکار بیاید.  کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که نگران نفوذ ایران در سوریه هستند با ایجاد جنگ داخلی در آن کشور درصدد سقوط بشار اسد و ضربه زدن به ایران هستند تا نهایتاً حکومتی سنی طرفدار خود را روی کار آورند و سوریه را بعنوان یک متحد سنی در مقابل از دست دادن دولت عراق (متحد سنی سابق) حفظ کنند . عربستان با چراغ سبز آمریکا قیمت نفت را پایین آورده تا به این وسیله به اقتصاد روسیه و ایران که از حکومت بشار اسد در سوریه حمایت می کنند خسارت وارد کند . در چند سال اخیر منافع ایران و عربستان در چهار موضوع عراق ، سوریه ، لبنان و یمن با هم برخورد کرده و عربستان در نظر دارد با سرکوب حوثی ها ، منصور هادی را به قدرت بازگرداند .دولتمردان سعودی از ضعف عمق استراتژیک خود نگران هستند چون مراکز عمده اقتصادی و نفتی عربستان در شرق این کشور و در ساحل خلیج فارس قرار داشته و در صورت حمله خارجی ضربات جبران ناپذیری به امنیت و اقتصاد عربستان وارد خواهد شد .
نتیجه گیری :
      عربستان سالهای مدیدی است که بر سر موضوعات مختلفی با ایران تنش داشته اما سطح این تنش و برخوردها در 3-4 سال اخیر روبه فزونی نهاده و مسائلی مانند : ترس عربستان از نفوذ انقلاب اسلامی ایران و تفکر شیعی در کشورهای منطقه  خصوصاً عربستان ، ترس از تبدیل ایران به قدرت منطقه ای و افزایش نفوذ آن در منطقه و جهان ، ترس از تسلط ایران بر تنگه استراتژیک باب المندب ، ترس عربستان از روی کار آمدن حکومت های شیعی در میان کشورهای عربی ، ترس عربستان از نزدیکی احتمالی ایران و غرب در نتیجه توافق برجام، ترس از گسترش روابط ایران و کشورهای عربی و ... منجر به تشدید جنگ سرد بین دو کشور شده است .
      مسلم است که ایران با حمایت های سیاسی و معنوی خود بدنبال احقاق حقوق حقه مردم بحرین و یمن می باشد و عربستان این رفتار ایران را تهاجمی تفسیر و امینت ملی خود را به امنیت بحرین و ایران نیز امنیت ملی خود را به امنیت سوریه گره زده است و بحران یمن یک بحران داخلی است و ادعای عربستان مبنی بر اینکه به درخواست رئیس جمهور برکنار شده یمن (منصور هادی) دست به عملیات نظامی در یمن زده وجاهت قانونی ندارد .عربستان سالهاست که اقدامات متعددی را برای نابودی حکومتها و جنبش های منطقه ای طرفدار ایران و روی کار آوردن حکومت های سنی طرفدار خود از جمله در سوریه ، یمن ، بحرین و عراق آغاز کرده و از هیچ تلاشی برای محدود کردن ایران و مطرح کردن خود بعنوان قدرت برتر منطقه ای دریغ نکرده و بعنوان مثال با افزایش سقف تولید نفت خود و پایین نگه داشتن قیمت نفت درصدد ضربه به اقتصاد ایران بعنوان حامی بشار اسد و حزب الله می باشد .خاتمه جنگ در یمن و سوریه تنها از طریق سیاسی قابل حل است و ایران بعنوان یک قدرت منطقه ای در این مقطع حساس باید همچنان باتدبیر و تاکید بر راه حل صلح آمیز از هرگونه مداخله نظامی در یمن پرهیز نماید .