آزمایش های هسته ای کره شمالی: تقابل در خارج یا بحران در داخل؟

رامتین رضایی: عضو هیئت تحریریه

 دولت ها به عنوان اصلی ترین کنشگران عرصه روابط بین الملل از توسل به برنامه های پر هزینه نظامی و خصوصا رقابت های تسلیحاتی اهدافی معمولا  مشخص را در عرصه بیرونی و محیط بین المللی و منطقه ای خود دنبال می نمایند. به عبارت بهتر گرایش و تمایل شدید یک نظام سیاسی در عرصه سیاست خارجی خود به تقویت نیروی نظامی و بهبود توانایی تسلیحاتی خود خصوصا توسعه سلاح های استراتژیک که عموما با تهدید رقبا و همسایگان همراه می گردد نه صرفا اهداف توسعه طلبانه و یا سلطه جویانه بلکه در بسیاری موارد افزایش قدرت چانه زنی جهت کسب امتیازات سیاسی در مذاکرات است. عطف توجه به این موضوع در تحلیل رفتار میلیتاریستی دولت ها و گرایش آنها به تولید و یا آزمایش تسلیحات استراتژیک مانند سلاح هسته ای و موشک های دوربرد اهمیت فراوانی دارد. بنابراین ورود یک کنشگر به عرصه تهدید رقبا از طریق توسعه و آزمایش تسلیحات مرگبار نشان از موقعیت ،جایگاه و وضعیت و چالش های یک دولت در مناسبات قدرت در سطح بین المللی و منطقه ای دارد.
معمولا دولت هایی که از وضعیت موجود محیط بین المللی ناراضی واز جایگاه و موقعیت خود در این عرصه سرخوردگی دارند گرایش بیشتری به چالش گری و تهدید از طریق آزمایش های هسته ای و یا موشکی دارند. دولت های رادیکال از آنجا که فاقد نقش تعیین کنندگی در مناسبات سیاسی منطقه ای و جهانی بوده و از موقعیت در خور توجهی در توزیع منابع قدرت و ثروت در برخوردار نیستند خود به خود تمایل آن ها به قدرت نظامی و به رخ کشیدن آن نیز توسعه می یابد.
در مقابل دولت های طرفدار وضع موجود از آنجا که از جایگاه مناسبی در توزیع منابع قدرت و ثروت برخوردار بوده و از ظرفیت تعیین کنندگی و قاعده مند سازی بیشتری برخوردارند بنابراین تمایلشان به تهدید تسلیحاتی و توسعه و تکثیر آن تا حد قابل توجهی کاهش می یابد. به طور مشخص اهدافی که یک کنشگر در توسل به رقابت تسلیحاتی و تقویت آن دنبال می کند را بدین شرح می توان عنوان نمود:
-کسب امتیازات سیاسی و بالا رفتن قدرت چانه زنی در مذاکرات پیش رو که می تواند پشتوانه محکم تری برای یک دولت حاضر در فرایند چانه زنی باشد.
-به رسمیت شناخته شدن در ساختار قدرت نظام بین المللی و منطقه ای و پذیرفته شدن در مناسبات سیاسی و یا اقتصادی.
-تغییر رفتار طرف مقابل و تغییر سیاست های نا مطلوب آن ها(رفع تحریم و انزوای سیاسی)
-تبلیغات و افزایش پرستیژ یک دولت در افکار عمومی جهانی که این مورد اهمیت فراوانی برای دولت های رادیکال در گرایش به رقابت تسلیحاتی دارد.
آزمایش های هسته ای و موشکی کره شمالی که از زمان روی کار امدن رهبر جدید این کشور به شکل جنون آمیزی گسترش یافته می تواند در این چارچوب مورد تحلیل قرار گیرد. به رغم اینکه رویه در پیش گرفته شده توسط این کشور بیشتر یادآور دوران جنگ سرد و رویکردهای بازدارندگی و موازنه وحشت است و در عصر جهانی شدن عملا جایگاه و تاثیر چندانی به خود اختصاص نمی دهد،اما ظاهرا نخبگان و رهبر این کشور بهبود موقعیت و جایگاه این کشور در جهان و منطقه آسیا-پاسیفیک را هنوز در روش های منسوخ و نخ نمای دوران نظام دو قطبی می بینند. اما در تحلیل رفتار پر خطر کره شمالی نمی توان و نباید صرفا به موقعیت این کشور در عرصه بیرونی توجه نمود. معمولا نظام سیاسی هر چه بیشتر در داخل با بحران مشروعیت و چالش های سیاسی و اقتصادی میان گروه های رقیب در ساختار قدرت مواجه می گردند تمایل آن ها به برون فکنی و فرا فکنی و یا به عبارت دیگر ماجراجویی در عرصه خارجی فزونی می یابد. تجربیات تاریخی قرن بیستم نشان داده که نظام های توتالیتر و بسته مانند کره شمالی اساسا علاقه وافری به ماجراجویی نظامی و تسلیحاتی در خارج از مرزهای خود دارند.
کره شمالی به عنوان عجیب ترین و منزوی ترین نظام سیاسی حال حاضر در جهان اگرچه در ظاهر تلاش می کند خود را یک کشور منسجم و یک نظام سیاسی یکپارچه و دارای بالاترین سطح حمایت مردمی نشان دهد اما گسترش دیوانه وار آزمایش های هسته ای و موشکی و تهدید همسایگان و رقبا احتمالا می تواند نشانگر وجود یک بحران و شکاف جدی در ساختار داخلی قدرت این کشور بوده و جایگاه متزلزل رهبر جوان و جدید آن را در سطح نخبگان حزب و مقامات نظامی به ذهن متبادر می سازد. اگرچه کسب اطلاعات دقیق و درست از مسائل داخلی کره شمالی به دلیل ساختار بسته آن تقریبا غیر ممکن است اما به عنوان یک قاعده قابل تامل می توان گفت که بخشی از رفتار پرخاشگرایانه یک دولت در محیط بیرونی ریشه و انعکاس چالش و بحران درونی و داخلی آن به شمار می رود.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل