مصاحبه مجله ایرانی روابط بین الملل با دکتر مهدی کردی کارشناس مسائل آمریکا

 

مصاحبه کننده: دکتر زهرا شریف زاده

با سلام و تشکر از شما استاد عزیز که وقت خود را در اختیار ما قرار دادید. همانطور که می‌دانید، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا  درباره برنامه هسته‌ای ایران که از 23 فروردین شروع شده از موضوعات مهم و پیچیده در روابط بین‌الملل است. می‌خواهیم در این گفت‌وگو به بررسی ابعاد مختلف این مذاکرات، چالش‌ها و چشم‌اندازهای آن بپردازیم."*

 1.به نظر شما، چرا مذاکرات ایران و آمریکا عمدتاً به صورت غیرمستقیم و از طریق واسطه‌ها انجام می‌شود؟ آیا این روش می‌تواند به نتایج ملموس و پایدار برسد؟

دکتر کردی در پاسخ چنین فرمودند:

شاید یک نوع آوری و بدعت باشد اکنون دو طرفی که بر سر یک مسئله ای ذی نفوذ یا ذی مدخل هستند با طرف ثالثی مانند وزیر خارجه عمان بخواهند مذاکره کنند. اما دلیل اینکه چرا به صورت غیر مستقیم مذاکره انجام می شود به دلیل بی اعتمادی می باشد که طرف ایرانی به طرف امریکایی دارد. یکبار در طی سال های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ مذاکرات مفصلی انجام شد که منتهی به توافقنامه برجام شد. مذاکرات به طور مستقیم با وزیر خارجه وقت ایران و وزیر خارجه امریکا انجام شد و برجام صورت گرفت و همه ا از فرجام توافقنامه برجام مطلع هستیم که به چه سرنوشتی مبتلا باشد.

 بنابر این دلیل اصلی اینکه مذاکره به صورت غیر مستقیم دارد انجام می شود بی اعتمادی است که طرف ایرانی به طرف امریکایی دارد.اما اینکه می تواند دستاورد داشته باشد یا خیر؟حداقل در طی اینکه  ۳ الی ۴ هفته ای که مذاکرات از مسقط شروع شده حداقل سطح تنش ایران و امریکا کمتر شده و ممکن است یک  دستاورد یا امتیاز مثبت مذاکره غیر مستقیم باشد. دو طرف با واسطه غیر مستقیم تلاش کردند تا سوء تفاهم های خودشان را بر طرف کنند و به یک چارچوب مذاکراتی مشترک از طریق واسطه برسند

2-چرا در این مذاکرات کشور عمان واسطه می باشد؟

نظر طرف امریکایی روی دولت امارات بود اما به دلیل مناسبات بسیارحسنه ای که  امارات با رژیم اسرائیل دارد طبعاً  امارات نمی توانست یک گزینه قابل اعتماد برای تهران باشد به طبع اگر مذاکرات با واسطه امارات انجام می شد قرار بود محل مذاکرات امارات باشد به احتمال زیاد و قریب به یقین سرویس جاسوسی اسرائیل روی مذاکرات سوار می شد و از چند و چون مذاکرات مطلع می شد دو هفته را ن درمر وزیر امور استراتژیک اسرائیل و بارنیا و زیر موساد ملاقاتی را با ویتکاف برگزار کردند و تلاش کردند از فحوا مذاکرات اطلاع یابند . صرف النظر از اینکه آیا توانسته اطلاعاتی را از طرف امریکایی بگیرند یا نه خود جلسه ای که دو نفر با  ویتکاف  برگزار کردند.

این نشان می دهد که طرف اسرائیل بشدت به دنبال این هست که از محتوا مذاکرات با اطلاع شود و بتواند روی مذاکرات تاثیر گذاری مدنظر خودش را داشته باشد.اگر مذاکرات در امارات برگزار می شد  قطع به یقین از چند و چون مذاکرات خیلی راحت مطلع می شدند.

به این دلیل جمهوری اسلامی ایران  با نقش آفرینی امارات  بعنوان طرف میانجی بین ایران و آمریکا موافقت نکرد.بنا بر این گزینه بعدی دولت عمان بود که ما با عمان  حتی قبل از انقلاب همیشه رابطه خوبی با سلسله پادشاهی داشته ایم . بعد از انقلاب هم جمهوری اسلامی ایران  همین رابطه خوب را ادامه داده است. این انتخاب هوشمندانه بوده و عمان نقش یک میانجی کاملاً بی طرف را بازی کرده و وزیر خارجه عمان بشدت خوب عمل کرده و من فکر می کنم به پیشبرد مذاکرات طرف عمانی توانسته کمک کند.

بحث میانجی گری عمان بین طرف ایرانی و آمریکا مسبوق به سابقه است.قبل از دولت یازدهم در سال 1391 مذاکرات در عمان بین وزیر خارجه وقت دکتر صالحی وطرف آمریکایی شروع شدو بعد به مذاکرات ۲ ساله برجام منتهی شد. ذهنیت خوبی که جمهوری اسلامی ایران  از نقش آفرینی عمان بین ایران و امریکا داشته دلیل اصلی است که می توان به آن اشاره کرد .

3-مهمترین نقطه عطف مذاکره فعلی چه می تواند باشد؟

به  هر حال تجربه قبلی دولت ترامپ برای مسئولین ایران در واقع این شناخت را بوجود آورده که روی آورده های سیاست خارجی آمریکا  بسیار حساس است و دنبال این هست که از محل سیاست خارجی امریکا در آمد زایی اقتصادی داشته با باشد.ترامپ فردی تاجر مسلک می باشد .به نظر نقطه عطف اصلی این مذاکرات این است که وزیر امور خارجه ما دکتر عراقچی صراحتاً پیشنهاد داده اند که دولت آمریکا  قصد سرمایه گذاری  در صنایع  جمهوری اسلامی ایران بویژه صنایع نفتی را دارد حتی پیشنهاد مشارکت هسته ای در ساخت نیروگاه های هسته ای برای  جمهوری اسلامی ایران را به طرف امریکایی داده اند. باید دید تکلیف مذاکرات چه می شود و به کجا و کدام نقطه منتهی می شود.

4- به نظر شما دلایل تعویق دور چهارم مذاکرات ایران و آمریکا که قرار بود روز شنبه ۱۳ اردیبهشت برگزار شود چیست؟

آشفتگی درون تیم امنیت ملی و سیاست خارجی آمریکا از دلایل تعویق مذاکرات می تواند باشد همچنین مایک والتز، مشاور امنیت ملی ایالات متحده از سمت خود کنار گذاشته شد و به همراه او، معاونش الکس وونگ نیز از سمت خود کنار رفت.

5- "فشار حداکثری" آمریکا  و تحریم های جدیدی که علیه ایران اعمال کرده از جمله اینکه در 10 اردیبهشت 1404 7 نهاد مرتبط با تجارت فرآورده های نفتی و پتروشیمی ایران را تحریک کرد و همچنین 2 شناور برای ارتباط آنها با تجات فرآورده های نفتی ایران به عنوان اموال ممنوعه تعیین نمود  چه تأثیری بر روند مذاکرات دارد آیا هدف خاصی را دنبال می کند؟

در این خصوص ۲ عامل را باید مد نظر قرار داد یک عامل این است که ترامپ امتیاز حداکثری را از جمهوری اسلامی ایران بگیرد و در وهله بعدی نباید نادیده گرفت که ترامپ از جانب صهیونیست ها(اسرائیلی ها)  و لابی های صهیونیت ها ( لابی (AIPAC) درون امریکا تحت فشار هست.)لابی "اِی‌پَک" (AIPAC) به معنای کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل (American Israel Public Affairs Committee) است( که  امتیازی به جمهوری اسلامی ایران ندهد.

بهترین گزینه از منظر اسرائیلی این است که برنامه اتمی ایران کاملاً پاکسازی شود. بنا بر این هم ترامپ قصد دارد امتیازاتی را بگیرد و در وهله بعدی اینکه تحریم ها در ادامه فشار حداکثری انجام می شود. در حقیقت ترامب بنوعی دنبال اغناء و راضی سازی طرف صهیونیست هم هست که فعلاً آنها را وادار به یک سکوت موقت کند.عاقلانه هم نبود در شرایطی که وزیر دفاع آمریکا هم تهدید می کرد مذاکره انجام شود وبه امریکایی هم تلنگری وارد شود  که حداقل در برهه فعلی دنبال تنش و التهاب نباشند و خوراک فکری و تشدید رسانه ای به تندروهای درون جامعه ایران دانر ان و اسرائیل ندهند.

6-آیا حتمال دارد ادامه مذاکرات را به روبیو وزیر امور خارجه امریکا بدهند؟

خير ، ویتكاف مذاکرات را ادامه خواهد دادوی فردی است بشدت قابل اعتماد و وثوق  دونالد ترایپت و با هم رفت و آمد خانوادگی دارند و فرزندان ترامپ و یتکاف را با اسم کو یک عمو استیو صدا می زنند. و دوره که ویتکاف ، همسرش  یا فرزندش دچار بیماری سختی شده بودند ترامپ، و یتکاف را تنها نگذاشت و رابطه تشخصی بسیار عمیقی باهم دارند و بعید می دانم مسئولیت مذاکرات به روبیو واگذار کند.

7- تأثیر تحولات داخلی ایران(انفجار اسکله شهید رجایی بعد از ظهر روز شنبه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ در بندرعباس،یا عملکرد تندروها و در آمریکا بر روند مذاکرات چگونه خواهد بود؟  آیا این انفجار می تواند به عنوان ابزاری برای فشار بر ایران در مذاکرات مورد استفاده قرار گیرد؟آیا ممکن است گروههای مخالف داخلی یا خارجی قصد اختلال در مذاکرات را داشته باشند؟ 

آنچه برای ترامپ حائز اهمیت است این است که مذاکرات  را به یک نقطه خروجی مثبت و کارآمد برساند و  پرونده مذاکرات را ببندد.

اولا اینکه این یک برگ برنده برای ترامپ باشد یک کارنامه که به ترامپ این فرصت را بدهد تا با  فراغ بال سراغ سایر پرونده های سیاست خارجی آمریکا برود.اکنون  چالش اصلی دولت آمریکا در منطقه شرق آسیا می­باشد و آمریکا بشدت دنبال مهار وقدرت یابی چین است.همچنین جنگ تعرفه ای که که با چین دارد  لذا به دنبال درگیری با جمهوری اسلامی ایران نیست.هیچ دولتی اعم از  جمهوری خواه یا دموکرات به دنبال انجام مداخله مستقیم در مسائل خاورمیانه نیستند زیرا اولویت اصلی امریکا بحث قدرت یابی چین است . اگر فرض محال در یک درصدکار به درگیری نظامی هم برسد نقش درگیر شدن با جمهوری اسلامی ایران به تل آویو  وآگذار می شود وآمریکا مستقیماً مداخله نمی کند و به احتمال زیاد اگر رژیم صهیونیستی با جمهوری اسلامی ایران درگیر شود آمریکا صرفاً نقش حمایت های لجستیکی و اطلاعاتی را بعهده خواهد گرفت.

8-نقش کشورهای اروپایی چه خواهد بود می خواهند مکانیسم ماشه را فعال خواهند کرد؟

تجربه 22 سال از سال 1382 در سعد آباد با تروئیکای اروپایی شروع شد(در رسانه‌ها، اصطلاح ترویکای اروپایی (به انگلیسی: European troika) نامی است برای یک گروهِ تصمیم‌گیری متشکل از کمیسیون اروپا، بانک مرکزی اروپا، و صندوق بین‌المللی پول)داده ها  نشان می دهد که  طرف اروپایی بدون آمریکا  تنهایی نمی تواند تاثیر گذار باشد بارها و بارها ثابت شده ه از همان سال ۲۰۰۵ ( ١٣٨٤) اروپایی ها بدون موافقت آمریکتتتتتا نتوانسته اند  پرونده هسته ای ایران را از دستور کار شورای حکام خارج کنند و بعد که ترامپ از برجام خارج شده بود در سال های 1397 یا 1398  اروپایی ها می گفتند که کانال های تبادل ملی spv (Special purpose vehicle سازوکار و کانال ویژه مالی) و استیکس^[1] (یک ابزار ویژه مالی است که در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۹ توسط آلمان، فرانسه و بریتانیا، برای تسهیل تجارت غیر دلاری با ایران ایجاد شد. در حقیقت در تاریخ هفتم تیرماه ۱۳۹۸ با اعلام سید عباس عراقچی سازوکار مالی اینستکس عملیاتی و در اسفند ۱۴۰۱ تصمیم به تعطیلی آن گرفته‌شد.).را برای جمهوری اسلامی ایران راه اندازی می کنیم که همان را هم نتوانستند انجام دهند و حتی نتوانستند تجارت خودشان را با جمهوری اسلامی ایران نگهدارند.ازسال 1397  شیب تجارت  اتحادیه اروپا با جمهوری اسلامی ایران بتدریج پایین آمد.در کل می توا ن  گفت که اروپایی هیچ نقشی را بدون رضایت و همراهی آمریکایی ها نمی توانند انجام دهند.و مکانیسم ماشه را هم  بدون رضایت آمریکایی ها نمی توانند فعال کنند. و این اشتباه و وقت تلف کردن است که وقت خودمان را صرف مذاکره با اروپایی ها کنیم. مسئله  بابد با خود آمریکا حل وفصل شود. و مناقشه هسته ایی را بعد از22 سال با خود آمریکا به یک نقطه مشترک برسانیم

9- مذاکرات غیر مستقیم ایران و آمریکا چه سود یا ضرری برای نتانیاهو(بی بی) دارد؟

نتانیاهو درگیر مسائل شخصی خودش می باشد و می داند. که هر زمان  فضای منطقه عادی شود  باید به افکار داخلی رژیم و هم به دادگاه های رژیم پاسخگو باشد . اینکه در جنگ 7 اکتبر ضربه ای که به  اسرائیل  از لحاظ اقتصادی  وارد شده و دیگر اینکه باید پاسخگو پرونده های فساد شخصی خودش باشد و همچنان این پرونده ها ادامه دارد و سود شخصی نتانیاهو در این است که وضعیت منطقه عادی نشود و تا جایی که می تواند با ملتهب نگه داشتن فضای منطقه شرایط سخت خودش را فرافکنی و وضعی خود را  این شرایط پایدار نگه دارد.

10- ایران به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای، روابط نزدیکی با گروه‌هایی مانند حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن دارد. مذاکره غیرمستقیم با آمریکا ممکن است این متحدان را نگران کند و جایگاه ایران را به‌عنوان رهبر «محور مقاومت» تضعیف نماید.نظر شما در این خصوص چیست؟

طرف ایرانی به هیچ عنوان مذاکره بر  سر مسائل منطقه ای و توان موشکی دفاع متعارف جمهوری اسلامی ایران را نپذیرفته است.صرفاً مذاکرات در خصوص مناقشات هسته ای است و بحث محور مقاومت در  دستور کار محتوای قرار ندارد

11-اگر مذاکرات غیر مستیم به نتیجه نرسد چه سناریوهایی  می توان در نظر گرفت ؟

بدترین حالت همان چیزی خواهد شد که نتانیاهو خواستار آن است،پیش رود و به سمت نظامی می رود.

12-آیا آژانس  بین المللی اتمی نقش خودش را خوب ایفا کرد است؟

اکنون سیاست یکی به نعل یکی به میخ را دارد.تلویحاً تأیید می کند که  برنامه اتمی ایران به سمت مقاصد نظامی هنوز نرفته است و از طرفی تأکید می کند که باید نظارت های بیشتری داشته باشیم.ما هنوز ابهامات زیادی داریم .مثلاً در گذشته شاید 10 سال پیش اعلام می کردند که بحث خلع سلاح هسته ایی  بسته نشده است.من فکر می کنم آژانس به لحاظ حمایت مالی بشدت تحت حمایت ونفوذ آمریکا هست نمی تواند ماهیت­کارکرد مستقل خودش را داشته باشد.

زمانی افرادی مانند البرادعی و آمانو راستگویی و حقیقت گوی بالایی داشتند اما فردی مانند  را فائل گروسی  دوز حقیقت گویی او نسبت به دو نفر قبلی کمتر است بنابراین هرجا مذاکرات در حال پیشرفت است گروسی سعی دارد مداخله انجام دهد و جا پایی برای آژانس باز می کند و طبعاً  با هماهنگی شورای حکام و در رأس آن آمریکا می باشد و در این میان گروسی   مأمور ا  تا جمهوری اسلامی ایران را از موضع خودش پایین بیاورد.و خیلی ریز و نرم امتیارات بیشتری از  جمهوری اسلامی ایران بگیرند.

13- نقش روسیه و چین در مذاکرات غیر مستقیم ایران و آمریکا چیست؟

آقای دکتر حسن روحانی در کتابی با عنوان امنیت ملی قبل از ریاست جمهوری خودشان نوشته اند و همان موقعی  ما مذاکرات را شروع کردیم طرف چینی می گفت ما حداقل تا سه دهه آینده امکان  چالش مستقیم با آمریکا در عرصه معادلات بین المللی را  نداریم و به شما توصیه اکید می کنیم که مسئله هسته ای  را با خودآمریکایی ها حل کنید . در زمان بر جام هم نقش  وزیر خارجه چین  ونقشآفرینی او نسبت به طرف های تروئیکای اروپایی خیلی کمتر بود و در حاشیه قرار داشت. بنا بر این از طرف چین نمی توان گفت رایزنی باطرف  چین و دخیل کردن در موضوع هسته ای برای ما مثمر ثمر باشد.البته  در اینکه نمایش دیپلماتیک وزیر خارجه ما تماس هایی با همتای چینی بر قرار کند بد نیست به عنوان یکی اقدام راهبردی و استراتژیک  مفید فایده نیست که چینی ها ذی مدخل باشد. چون تجربه گذشته ثابت کرده در تمام قطعنامه های فصل هفتمی که علیه جمهوری اسلامی ایران  در برنامه هسته ای از سال 1386 تا 1389 که آخری آن قطعنامه 1929 شورای امنیت بود چینی ها به رغم اینکه می توانستند از حق و توی خود استفاده کنند و با یک رأی منفی وتو کنند هیچوقت این کار را نکردند و رأی ممتنع دادند.

نسبت به طرف روسی هم باید با احتیاط بیشتری برخورد کنیم ما با رها شاهد بدقولی ها و بد عهدی ها  در خصوص نیروی بوشهر و تسلیحاتی که ما قرار بود بخریم و هنوز هم مثلاً در مورد هواپیمای  سوخو-35 هنوز هیچ اخبار رسمی وجود نداردکه هواپیما به ایران واگذار شده یا نشده است یا اینکه چند  فروند  و با چه کیفیتی  و اگذار شده است.بنا براین با  طرف روس باید با احتیاط بیشتری برخورد شود.

14- اگر بخواهید چشم‌انداز مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا را در کوتاه‌مدت و بلندمدت ترسیم کنید، چه تحلیلی دارید؟ و چه توصیه‌ای به سیاست‌گذاران دو طرف دارید؟

سودمندی نفع مذاکره را  مستقیم یا غیر مستقیم نمی شود  انکار کرد قطعاً  مذا کره مستقیم  نتایج ملموس تری دارد و در مذاکره غیر مستقیم نتایج کمتر قابل ملاحظه است .درچشم انداز مذاکرات دو طرف نیاز دارند به  این توافق برسند. جمهوری اسلامی ایران با توجه به وضعیت داخلی کشور و افزایش روزمره خدمات و کالاها که  با نرخ ارزافزایش پیدا می کنند و التهابات  اجتماعی  که هر آن ممکن است دامن گیر جامعه شود.جمهوری اسلامی ایران برای مدیریت این فضا و شرایط نیاز به توافق دارد.

اما چالش اصلی مذاکرات اسرائیل و نقش صهیونیست ها می باشد که با انجام خرابکاری در داخل کشور مذاکره را به چالش بکشند.فردی که هم اکنون رئیس کل ستاد ارتش اسرائیل است در ۲۰۲۱ در یک استراتژی که  برای رژیم اسرائیل  به منظور مقابله با استراتژی مذهبی جمهوری اسلامی ایران نوشته بود  صراحتاً به انجام خرابکاری از جمله انفجارهای مشکوک و مرموز برای زمین گیر کردن جمهوری اسلامی ایران توصیه شده که در پیجرهای حزب الله لبنان  مشاهده کردیم .نکته دیگر در مورد خرابکاری ها  این است که دست به  ترور بزنند که  باید مدنظر دستگاه های امنیتی ما باشد .ممکن است از طریق عوامل نفوذی تلاش کنند شرایط کشور را ملتهب کنند.

از طریق امکانات و لابی هایی که  داخل آمریکا  دارند ممکن است فشار را بر روی ترامپ و دولت آمریکا  مضاعف کند و مذاکرات را زمین گیر کنند. ۳ روز قبل از دور اول مذاکرات وقتی نتانیاهو  به آمریکا  ترس سفر کرد به ترامپ می گوید  که خط پایان مذاکرات را اعلام کنید و مذاکره قرار است چه زمانی  پایان یابد.این استرس، عجله و هیجان صهیونیست ها و نتانیاهو نشان از این دارد  که مذاکرات نافرجام شود  ها و به چالش کشیده شود و بدون نتیجه تمام گردد.

15-به غیر از اسرائیل که مانع اصلی بر سر راه مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکاست دیگر چه موانعی وجود دارد که جلوی مذاکرات را بگیرد؟

خود حاکمیت به این نتیجه رسیده است که صداهای تند رو و مزاحم را ساکت کنند و چاره ای خبر این نیست.در شرایط فعلی باید یک صدای واحد از داخل جامعه ما شنیده شود آنهم حمایت از مذاکره و مذاکره کننده .

در شرایط معلی عمده خطای که برای امنیت ملی کشور ما وجود دارد همین سر و صدا های مزاحم است که حتی تا مرز تو هین به عالی ترین مقام نظامی کشورهم پیش می رود

16-آیا بحرانی که بین هند و پاکستان بوجود آمده می تواند بر روند مذاکرات تاثیر داشته باشد؟

چالش بین هند و پاکستان  به 77 سال قبل بعد از استقلال دو کشور باز می گردد  اما این چالش به طور مستقیم تأثیری بر روند مذاکرات بین ایران و آمریکا ندارد. اما تاثیر غیر مستقیم این است اگر به هر دلیلی تنش بین هند و پاکستان بحرانی شود سودش به جیب اسرائیلی ها می رود چون منافع اسرائیلی ها  همیشه در این است که همه جا  دچار بحران و التهاب باشه تا جنایت هایی  چون نسل کشی در غزه  را انجام دهد زیرا در این شرایط جنایت های اسرائیل پوشیده می شود و  جامعه جهانی به این جنایت ها توجه نخواهد کرد.

17-کشور عربستان چه نقشی در  مذاکرات غیر مستقیم بین ایران و آمریکا دارد؟

پالس هایی که از سیاست خارجه عربستان صادر می شود به دنبال این است که شرایط مدیریت شود و تنش از منطقه دور گردد و به هیچ عنوان دنبال این نیست که اقدام نظامی علیه ایران صورت گیرد بویژه  هیأت عالی رتبه که به رهبری وزیر دفاع عربستان  به کشور ما سفر کردند علائمی هستند که نشان می دهد عربستان می خواهد فضا مدیریت شود و به سمت تصاعد بحران حرکت نکند.

 تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل

^[1] Instrument in Support of Trade Exchanges(INSTEX)