شما اینجا هستید: Homeگزارش گزارش کارگاه روش شناسی تحقیق سیمرغ باریخ

گزارش کارگاه روش شناسی تحقیق سیمرغ باریخ

گزارش و تدوین: فاطمه سنایی

 چهارمین کارگاه آموزشی باعنوان روش شناسی تحقیق از سلسله کارگاههای سیمرغ باریخ تحت نظارت پژوهشکده علوم اجتماعی و انقلاب دانشگاه آزاد اسلامي در روز پنج شنبه مورخ 28/8/1394 ساعت ١٥ در مجتمع پیامبر اعظم دانشگاه آزاد، با حضور دکتر مهدی مطهرنیا رئیس پژوهشکده مطالعات اجتماعی دانشگاه آزاد برگزار شد.

 مدرس و سخنران این کارگاه آقای دکتر امیر هوشنگ میر کوشش، کارشناس ارشد روابط بین الملل از دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز و دکترای روابط بین الملل از دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات اصفهان و استاد مدعو دانشگاه های خوارزمی و آزاد بودند.

 در اولين جلسه ي كارگاه روش شناسي تحقيق سرفصل مطالب در دو آيتم مورد بررسي قرار گرفت:

 ۱- مبانی و اصول روش تحقیق

 ٢- روش پروپوزال نویسی

 دکتر میرکوشش مباحث کارگاه را باروش شناخت و کسب دانش آغاز کردند و چهار روش برای شناخت و کسب دانش را مهم دانستند که عبارتند از:

 

  • روش تجربه: ابتدایی ترین و در عین حال فراگیر ترین روش کسب اطلاعات. اطلاعات به طور مستقیم و. بدون واسطه توسط فرد استفاده کننده از اطلاعات حاصل می شود. تجارب شخصی عمدتا برخاسته از دانش حسی است.
  • روش استناد: در این روش ، اظهارات و نظریه های مراجع علمی و صاحب نظران ، منبع کسب دانش و شناخت نسبت به مسائل و پدیده ها می باشد.
  • روش استدلال یا خرد گرایانه: در این روش، شناخت و کسب دانش بر اساس استلالات منطقی شروع می شود و تا به نتیجه رسیدن ادامه می یابد. منطق از دو طریق برای رسیدن به شناخت به انسان کمک می کند:استدلال قیاسی : در لغت به معنای سنجش و اندازه گیری است و نوعی نتیجه گیری با دلایل کافی از کل به جزء است . هر قیاسی دارای مقدمه کبری، مقدمه صغری و نتیجه می باشد.استدلال استقرایی :در لغت به معنای جستجو کردن می باشد و استدلال استقرایی روشی است که محقق از جزء به کل می رسد.
  • روش علمی: روش علمی از ترکیب روش های فوق خصوصا استقراء و قیاس است.روش علمی، فرآیند جستجوی منظم برای مشخص کردن موقعیت نامعین است

 ايشان در ادامه مباحث به ویژگیهای روش علمی پرداختند, روشی که برای تدوین روش تحقیق استفاده می شود:

 

  • امکان استفاه از ابزارهای اندازه گیری
  • عملی بودن موضوع
  • محدود بودن و داشتن چارچوب مشخص
  • غیر ارزشی بودن
  • امکان استفاده از نیرو های تیمی مشخص و گروهی بر حسب نیاز

 با توجه به توضیحات فوق روش ما برای تدوین طرح تحقیق روش علمی است.

 ایشان فرمودند:پروسه یا فرایند تحقیق در شکل ساده اش آن است که هر شخص یاگروه یا سازمانی که در حال تحقیق است باید ابتدا یک پدیده را به صورت چند باره مشاهده کند سپس به گردآوری اطلاعات روی آورد و در گام بعدی آنها را تحلیل یا آنالیز کند و در نهایت به یک نتیجه گیری برسد.

 

ایشان در بخشی دیگر تعریفی از تحقیق ارائه نمودند :  تحقیق فرایندی برنامه ریزی شده و هوشیارانه، نظام مند و سیستماتیک و قابل اعتماد برای یافتن حقایق و با فهم عمیق مسایل است. فرایند تحقیق به صورت چرخه ای، فناناپذیر و بازگشت پذیر به نقطه آغازین است و نظریه در قلب این فرآیند واقع شده است که هم تأثیرگذار است وهم تأثیرپذیر.

 به عبارت ساده تر،تحقيق فرايندي است:

 

  • دوري يا چرخه اي (cyclical)
  • پايان ناپذير (never- ending)
  • قابل بررسي مجدد
  • بازگشت پذير به نقطة آغاز
  • با قابليت ورود به چرخه از هر نقطه اي كه بخواهيد

 

تحقیق با طرح یک سؤال شروع میشودکه پاسخ مستقیم به این سؤال فرضیه تحقیق را شکل میدهدو سپس به طرح تحقیق و واحدهای اندازه گیری یا ابزارهای اندازه گیری و همچنین جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل اطلاعات و...منتهی میشود.

دکتر میرکوشش طرح های تحقیق را براساس ویژگی هایشان تقسیم بندی کردند و همچنین براساس ماهیت و براساس مراحل پیشرفت کار سه نوع طرح معرفی کردند 1- طرح کوچک ۲- طرح بزرگ ۳- طرح پایان نامه تحصیلی که هریک از این سه مورد ویژگیهای خاص خود را داشتند که ایشان به بررسی آنها پرداختند.

 

همچنین در ادامه جناب دکتر از عناصر و ساختار طرح تحقیق و انواع روش های تحقیق و اهداف پژوهش که به دو بخش جزیی و کلی تقسیم میشد سخن گفتند.

 دکتر میرکوشش در باره ادبیات و پیشینه تحقیق گفتند ،بررسی ادبیات پژوهش چند وظیفه مهم را انجام می دهد:

1. تضمین می کند که شما دوباره "چیزی را اختراع نکنید" یعنی کار تکراری انجام ندهید.

2. اعتبار دادن به کسانی که زمینه تحقیق شما را فراهم نموده اند.

3. دانش شما را از مسئله پژوهش نشان می دهد.

4. درک شما را از مسائل نظری و پژوهش های مربوط به موضوع مورد تحقیق نشان می دهد.


5. توانایی شما را به ارزیابی انتقادی اطلاعات ادبیات مربوطه نشان می دهد.

6.توانایی شما را به ادغام و سنتز ادبیات موجود نشان می دهد.

7.بینش نظری جدید و یا توسعه یک مدل جدید را به عنوان چارچوب مفهومی برای تحقیق شما فراهم می کند.

8.خواننده شما را متقاعد می کند که پژوهش پیشنهادی شما سهم قابل توجه و  مهمی در ادبیات مربوطه خواهد داشت (به عنوان مثال، حل یک مسئله نظری مهم و یا پر کردن یک خلاء بزرگ در ادبیات پژوهش)

در ادامه ایشان ، سوال و فرضیه پژوهش را عنوان کردند و گفتند که انتخاب و شناخت درست و دقیق مسئله و پاسخ دادن مستقیم و دقیق به آن (فرضیه) می تواند محقق را در ادامه مسیر به خوبی هدایت نماید .

 در ادامه دکتر ویژگی های سؤالات پژوهش و اینکه سوالات پژوهش بر مبنای چیستی و چرایی و چگونگی طرح میشود را مطرح کردند.

 دکتر اصول بیان فرضیه را شرح دادند و گفتند که فرضیه دقیقا پاسخ به سئوال اصلی است.فرضیه باید محقق را به سمت هدف پژوهش هدایت نماید.در ساخت فرضیه ، پژوهش گر با متغیر ها سرو کار داردو باید بتواند تغییرات متغیر ها را اندازه گیری نماید وفرضیه باید آزمون پذیر باشد.در تدوین فرضیه باید دقت کرد که روش های آماری مناسبی برای آزمون فرضیه وجود داشته باشد.فرضیه معمولا با عباراتی مثل " به نظر میرسد" و "احتمال میرود" شروع می شود و در تدوین آن اصل صراحت، اصل دقت ، اصل فراغت از ارزش و اصل پژوهش پذیری رعایت شود.

 

ایشان در قسمت دیگر از مباحث خود به شاخص سازی و اعتبار در مباحث و تعریف عملیاتی اشاره کردند و همچنین تقسیم بندی انواع تحقیق را ذکر کردند و آنها را بر حسب هدف به ۳ نوع زیر تقسیم نمودند:

 

  1. بنیادی
  2. کاربردی
  3. توسعه ای

 در ادامه دکتر میرکوشش انواع متغیر های تحقیق را بر اساس نقش، واحد اندازه گیری و سطح سنجش تقسیم بندی و تعریف نمود . ایشان متغیر های تحقیق را بر اساس نقش آن ها در تحقیق به صورت زیر دسته بندی و توصیف نمودند.

 

  1. متغير مستقل
  2. متغير وابسته
  3. متغير تعديل کننده
  4. متغير کنترل
  5. متغير مداخله‌گر

  در پایان دکتر میرکوشش درباره تعاریف مفهومی و عملیاتی مطالبی را بیان نمودند

 

تعریف مفهومی

 توصیف مفاهیم با به کار بردن مفاهیم دیگر انجام می گیرد. به عنوان مثال تعریف قدرت از نظر مفهومی. تعریف های مفهومی شامل اصطلاح های اولیه و اصطلاح های استنتاجی می گردند. اصطلاح های استنتاجی آن هایی هستند که می توانند با استفاده از اصطلاح های اولیه تعریف شوند. تعریف مفهومی راه را برای تعریف عملیاتی یعنی مراجعه به مصادیق آن مفهوم هموار می سازد.

 

تعریف عملیاتی

 تعریف عملیاتی یعنی بر قرار ساختن ارتباط میان مفهوم و مصداق آن در واقعیت و دنیای عینی. بنابر این تعریف عملیاتی نوعی تعریف کاربردی است با توجه به جامعه تحقیق است که در آن فرآیند های حرکت از ذهن به عین فراهم می شود و مفاهیم دارای قابلیت اندازه گیری و سنجش می شوند.

 

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل