سیدمهدی موسوی  دانشجوی دکترای روابط بین الملل . دانشگاه عالی دفاع ملی 

دیپلماسی دفاعی آمریکا یکی از ارکان اصلی سیاست خارجی این کشور است که به‌ویژه در مناطق حساس و استراتژیک جهان نظیر غرب آسیا اهمیت ویژه‌ای دارد. دیپلماسی دفاعی در سیاست بین الملل به تعقیب اهداف سیاست خارجی از طریق استفاده صلح آمیز از منابع و قابلیتهای دفاعی اطلاق میشود به طور کلی هدف اصلی کشورها از پرداختن به دیپلماسی دفاعی را میتوان پیشبرد سیاست دفاعی امنیتی در عرصه بین الملل و به تبع آن ایجاد روابط بین المللی پایدار و بلند مدت به واسطه روابط و پیوندهای دفاعی و امنیتی دانست.

از این منظر دیپلماسی به‌عنوان یک استراتژی جامع و میان‌رشته‌ای، شامل ابعاد مختلفی از جمله همکاری‌های نظامی، اقتصادی، اطلاعاتی و دیپلماتیک است که به هدف ارتقاء امنیت و منافع ملی آمریکا در سطح جهانی و منطقه‌ای طراحی و اجرا می‌شود. از دید آمریکا دیپلماسی دفاعی این کشور را قادر میسازد تا اقدامات نظامی فرماندهان عملیاتی را با اقدامات دیگر هم پیمانان هماهنگ نموده و از درک صحیح اقدامات نظامی توسط بازیگران نظامی نیروهای بی طرف نیروهای خودی شرکای ائتلاف و هم پیمانان اطمینان حاصل کند. راهبرد امنیت ملی سال ۲۰۱۵ میلادی بر اهمیت دیپلماسی در درگیری نظامی پدافندی تأکید کرده و عنوان میکند که فقط دیپلماسی و رهبری آمریکا با پشتیبانی نظامی قوی میتواند به نحو مؤثری جلوی تجاوزات بین دولتی آتی را بگیرد. رایان کراکر سفیر سابق آمریکا در لبنان ،کویت سوریه ،پاکستان عراق و افغانستان نیز گفته: «آمریکا با محیط تهدید آمیز پیچیده ای مواجه است که در آن نیروی نظامی گاهی اوقات حیاتی بوده است، ولی چون در یک فضای سیاسی بکار گرفته میشود کارآیی آن را به استفاده صحیح از دیپلماسی وابسته میسازد.

 در این راستا، ایالات متحده به‌ویژه در غرب آسیا، با توجه به اهمیت ژئوپلیتیکی و منابع انرژی این منطقه، همواره به عنوان یک بازیگر کلیدی عمل کرده است. دیپلماسی دفاعی آمریکا در این منطقه، علاوه بر تهدیدات منطقه‌ای، با چالش‌های مختلف داخلی و بین‌المللی مواجه است که تحولات اخیر در سیاست‌های جهانی و منطقه‌ای، به‌ویژه در قبال کشورهای عربی و اسرائیل، تأثیرات زیادی بر این استراتژی داشته است.

به طور کلی می توان دیپلماسی دفاعی آمریکا را به‌عنوان بخشی از استراتژی کلان امنیت ملی این کشور، که هدف خود را تضمین برتری نظامی آمریکا و متحدانش در برابر تهدیدات و چالش‌های منطقه‌ای و جهانی قرار می‌دهد، در نظر گرفت .

از نظر دولت مردان آمریکا تعامل راهبردی یکی ازکان مهم دیپلماسی دفاعی است که به عنوان استفاده از نیروهای مسلح و زیر ساختهای مرتبط (عمدتاً وزارت دفاع و رده های تخصصی نیروهای مسلح )به عنوان ابزار سیاست خارجی در زمان صلح در نظر گرفت.

بنابراین ، ایالات متحده به‌ویژه در غرب آسیا از دو سیاست عمده بهره می‌برد: اول، حفظ و تقویت روابط دفاعی با کشورهای متحد منطقه‌ای خود مانند عربستان سعودی و اسرائیل و دوم، مقابله با تهدیدات و چالش‌هایی که از سوی کشورهای رقیب مانند ایران و گروه‌های مقاومت ناشی می‌شود. این رویکرد به‌ویژه از طریق فروش تسلیحات پیشرفته، آموزش‌های نظامی و حمایت‌های سیاسی و دیپلماتیک از کشورهای منطقه به اجرا درمی‌آید

• دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا

تاریخ دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا به زمان جنگ جهانی دوم برمی‌گردد، زمانی که آمریکا به دلیل منافع استراتژیک خود در این منطقه، سیاست‌های خود را در راستای تأمین امنیت منابع انرژی، به‌ویژه نفت، تقویت کرد. پس از جنگ جهانی دوم، ایالات متحده با درک اهمیت ژئوپلیتیکی غرب آسیا، سیاست‌های خود را بر پایه حفظ دسترسی به منابع انرژی، تضمین امنیت اسرائیل و مقابله با تهدیدات منطقه‌ای، به‌ویژه از سوی اتحاد جماهیر شوروی، متمرکز کرد.

در دهه‌های بعدی، به‌ویژه پس از پایان جنگ سرد، آمریکا با توجه به تغییرات جهانی و ظهور تهدیدات جدیدی مانند تروریسم و نفوذ ایران در منطقه، سیاست‌های دیپلماسی دفاعی خود را گسترش داد. یکی از مهم‌ترین اقدامات ایالات متحده در این راستا، ایجاد پایگاه‌های نظامی در کشورهای مختلف منطقه از جمله در عربستان سعودی، قطر و بحرین بود. این پایگاه‌ها به‌عنوان نقاط استراتژیک برای نظارت بر تحولات منطقه و مقابله با تهدیدات مختلف به‌شمار می‌روند.

دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا یکی از ابعاد کلیدی سیاست خارجی این کشور است که به‌ویژه در دو دهه اخیر با توجه به تغییرات پیچیده در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه‌ای اهمیت بیشتری یافته است. این دیپلماسی که شامل مجموعه‌ای از اقدامات و سیاست‌ها در راستای تأمین منافع استراتژیک ایالات متحده در منطقه است، به تقویت امنیت ملی این کشور از طریق همکاری‌های دفاعی و نظامی با کشورهای منطقه، مقابله با تهدیدات و چالش‌های مختلف، و حفظ نفوذ آمریکا در غرب آسیا می‌پردازد. برای تشریح و درک بهتر این دیپلماسی، می‌توان آن را در چهار حوزه عمده تحلیل کرد: اهداف اصلی دیپلماسی دفاعی آمریکا، ابزارهای آن، نقش بازیگران منطقه‌ای و جهانی، و چالش‌ها و فرصت‌ها در این دیپلماسی.

• . اهداف دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا

هدف اصلی دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا تضمین امنیت ملی این کشور و حفظ منافع استراتژیک آن در منطقه است. منطقه غرب آسیا به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی حساس، منابع غنی انرژی (به‌ویژه نفت) و حضور بازیگران تاثیرگذار، همیشه برای ایالات متحده از اهمیت بالایی برخوردار بوده است. اهداف اصلی دیپلماسی دفاعی آمریکا در این منطقه عبارتند از:

حفظ امنیت منابع انرژی: یکی از اهداف اولیه دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا، تضمین امنیت جریان انرژی از منطقه است. این هدف به‌ویژه پس از جنگ جهانی دوم و رشد وابستگی کشورهای غربی به نفت خلیج فارس اهمیت بیشتری پیدا کرد. برای حفظ امنیت منابع انرژی، آمریکا به تقویت روابط دفاعی با کشورهای تولیدکننده نفت نظیر عربستان سعودی پرداخته است.

حمایت از امنیت اسرائیل: اسرائیل به‌عنوان مهم‌ترین متحد آمریکا در منطقه غرب آسیا، همواره مورد حمایت قاطع واشنگتن قرار داشته است. ایالات متحده با ارائه تسلیحات پیشرفته، کمک‌های مالی و اطلاعاتی به اسرائیل، به دنبال حفظ برتری نظامی این کشور در برابر تهدیدات منطقه‌ای است.

مقابله با تهدیدات ایران و گروه‌های شبه‌نظامی: ایران به‌عنوان یکی از رقبای اصلی آمریکا در منطقه، تهدیدات گسترده‌ای را از طریق برنامه‌های هسته‌ای، توسعه موشکی و حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه ایجاد کرده است. دیپلماسی دفاعی آمریکا به‌ویژه از طریق ائتلاف‌های منطقه‌ای و فروش تسلیحات به کشورهای عربی به مقابله با این تهدیدات پرداخته است .

پیشگیری از نفوذ روسیه و چین: حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای نظیر چین و روسیه در غرب آسیا، تهدید جدیدی برای ایالات متحده محسوب می‌شود. واشنگتن با تقویت همکاری‌های دفاعی و نظامی با کشورهای منطقه، سعی در جلوگیری از گسترش نفوذ این کشورها در غرب آسیا دارد.

• . ابزارهای دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا

ایالات متحده برای پیشبرد اهداف خود در غرب آسیا از ابزارهای مختلفی در زمینه دیپلماسی دفاعی بهره می‌برد. این ابزارها شامل همکاری‌های نظامی، فروش تسلیحات، آموزش‌های نظامی، ایجاد پایگاه‌های نظامی، و همکاری‌های اطلاعاتی است.

فروش تسلیحات و تجهیزات پیشرفته: آمریکا به‌ویژه از طریق فروش تسلیحات پیشرفته به کشورهای متحد خود در غرب آسیا، به تقویت توان دفاعی این کشورها کمک می‌کند. این تسلیحات شامل جنگنده‌های پیشرفته، سیستم‌های دفاع موشکی، تانک‌ها و سلاح‌های هوشمند است. فروش این تسلیحات نه تنها به تقویت توان دفاعی متحدان آمریکا کمک می‌کند، بلکه موجب تحکیم روابط دوجانبه میان ایالات متحده و کشورهای منطقه نیز می‌شود .

آموزش و مشاوره نظامی: یکی از دیگر از ابزارهای دیپلماسی دفاعی آمریکا، ارائه آموزش‌های نظامی و مشاوره به کشورهای منطقه است. آمریکا از طریق برنامه‌های آموزشی مختلف، به ارتش‌های کشورهای منطقه کمک می‌کند تا توانایی‌های خود را در برابر تهدیدات نوظهور ارتقا دهند. این آموزش‌ها شامل دوره‌های آموزشی در زمینه‌های مختلف نظامی، از جمله استراتژی‌های جنگ، عملیات مشترک و مقابله با تهدیدات غیرمتعارف می‌شود .

ایجاد پایگاه‌های نظامی: ایالات متحده برای حفظ نفوذ خود در غرب آسیا، اقدام به ایجاد پایگاه‌های نظامی در کشورهای مختلف منطقه کرده است. این پایگاه‌ها به‌عنوان نقاط استراتژیک برای نظارت بر تحولات منطقه، عملیات نظامی و ذخیره تجهیزات و تسلیحات برای مقابله با بحران‌ها و تهدیدات عمل می‌کنند. پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در قطر، بحرین، عربستان سعودی و امارات متحده عربی از جمله این پایگاه‌ها هستند.

همکاری‌های اطلاعاتی: ایالات متحده به‌ویژه در زمینه‌های مبارزه با تروریسم و مقابله با گروه‌های شبه‌نظامی، همکاری‌های اطلاعاتی نزدیکی با کشورهای منطقه دارد. این همکاری‌ها شامل تبادل اطلاعات در زمینه فعالیت‌های تروریستی، تهدیدات ایران و وضعیت امنیتی منطقه است .

نقش بازیگران منطقه‌ای و جهانی

دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا نه تنها تحت تأثیر روابط دوجانبه با کشورهای منطقه است، بلکه نقش بازیگران جهانی و فرامنطقه‌ای نیز در این فرآیند بسیار مهم است.

عربستان سعودی: عربستان سعودی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین متحدان آمریکا در منطقه، در قالب دیپلماسی دفاعی ایالات متحده نقش حیاتی ایفا می‌کند. واشنگتن با حمایت از امنیت عربستان سعودی از طریق فروش تسلیحات پیشرفته و کمک‌های نظامی، سعی در مقابله با تهدیدات ایران و گروه‌های شبه‌نظامی در یمن و عراق دارد.

اسرائیل: اسرائیل یکی از نزدیک‌ترین متحدان آمریکا در منطقه است که همواره از حمایت‌های نظامی و اقتصادی گسترده واشنگتن برخوردار بوده است. روابط دفاعی میان دو کشور به‌ویژه در زمینه‌های نظامی و اطلاعاتی بسیار نزدیک است. حمایت‌های ایالات متحده از اسرائیل به‌ویژه در مقابله با تهدیدات ایران و گروه‌های مقاومت فلسطینی، یکی از ارکان اساسی سیاست‌های دفاعی آمریکا در منطقه است .

ایران: ایران به‌عنوان یکی از رقبای اصلی آمریکا در غرب آسیا، تهدیداتی از جمله برنامه هسته‌ای و حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی در عراق، لبنان و سوریه را ایجاد کرده است. دیپلماسی دفاعی آمریکا در منطقه، به‌ویژه از طریق تقویت روابط با کشورهای عربی و اسرائیل، به مقابله با این تهدیدات پرداخته است.

چین و روسیه: حضور چین و روسیه در غرب آسیا به‌ویژه از طریق همکاری‌های اقتصادی و نظامی با کشورهای منطقه، تهدیداتی برای نفوذ آمریکا ایجاد کرده است. به‌ویژه چین با ارائه تسلیحات و سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی در کشورهای منطقه، تلاش دارد تا جایگاه خود را در غرب آسیا تقویت کند. روسیه نیز با تقویت روابط با ایران و سوریه، سعی در گسترش نفوذ خود در این منطقه دارد .

چالش‌ها و فرصت‌ها

دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا با چالش‌ها و فرصت‌های متعددی روبه‌رو است. چالش‌ها شامل جایگاه ایران، رقابت‌های فرامنطقه‌ای و تغییرات در اولویت‌های سیاست خارجی آمریکا است. از سوی دیگر، فرصت‌هایی همچون عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و کشورهای عربی، تقویت همکاری‌های اقتصادی و نظامی و ایجاد ائتلاف‌های جدید، می‌تواند به تعمیق روابط دفاعی آمریکا در منطقه منجر شود.

در مجموع، دیپلماسی دفاعی آمریکا در غرب آسیا به‌عنوان یک استراتژی کلیدی، نقش برجسته‌ای در تأمین منافع امنیتی و ژئوپلیتیکی این کشور در منطقه ایفا می‌کند. این دیپلماسی با استفاده از ابزارهای متنوعی از جمله فروش تسلیحات، همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی، و ایجاد پایگاه‌های نظامی، اهداف خود را در راستای مقابله با تهدیدات و حفظ نفوذ آمریکا در منطقه دنبال می‌کند. در عین حال، رقابت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، چالش‌هایی برای اثربخشی این سیاست‌ها ایجاد کرده است که نیازمند بازنگری و تطبیق مستمر است.

تحریریه مجله ایرانی روابط بین الملل