معرفی گروه «اقتصاد بین‌الملل» مجله ایرانی روابط بین‌الملل
گروه تخصصی «اقتصاد بین‌الملل» در چارچوب فعالیت‌های علمی و تحلیلی مجله ایرانی روابط بین‌الملل آغاز به کار می‌کند. تأسیس این گروه، پاسخی است به نیاز روزافزون جامعه علمی، سیاست‌گذاران، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به فهم دقیق‌ترِ پیوندهای پیچیده میان اقتصاد، سیاست، امنیت و تحولات بین‌المللی. در جهان امروز، اقتصاد بین‌الملل دیگر صرفاً حوزه‌ای فنی و محدود به تجارت، سرمایه‌گذاری یا شاخص‌های مالی نیست؛ بلکه به یکی از عرصه‌های تعیین‌کننده در شکل‌دهی به قدرت ملی، مناسبات میان دولت‌ها، نظم‌های منطقه‌ای و آینده نظام بین‌الملل تبدیل شده است.
در دهه‌های اخیر، رخدادهایی همچون تشدید رقابت اقتصادی قدرت‌های بزرگ، بازگشت سیاست‌های حمایتی، تحریم‌های اقتصادی، بحران‌های زنجیره تأمین، منازعات انرژی، تحول در بازارهای مالی، ظهور اقتصاد دیجیتال، گسترش هوش مصنوعی، تغییرات اقلیمی و بازآرایی نهادهای اقتصادی جهانی، اهمیت بررسی اقتصاد بین‌الملل را دوچندان کرده‌اند. از این منظر، تحلیل مناسبات اقتصادی فرامرزی بدون توجه به زمینه‌های ژئوپلیتیک، امنیتی، فناورانه، اجتماعی و فرهنگی، تحلیلی ناقص و گاه گمراه‌کننده خواهد بود. گروه اقتصاد بین‌الملل می‌کوشد چنین نگاه جامع، بین‌رشته‌ای و مسئله‌محوری را در دستور کار خود قرار دهد.
دبیری این گروه بر عهده دکتر سیروس امیدی است. حضور ایشان به‌عنوان دبیر گروه، فرصتی ارزشمند برای سامان‌دهی فعالیت‌های علمی، ارتقای کیفیت محتوای تحلیلی و ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهش‌های دانشگاهی و مسائل عینی اقتصاد و سیاست بین‌الملل فراهم می‌سازد. انتظار می‌رود گروه اقتصاد بین‌الملل، با بهره‌گیری از ظرفیت علمی دکتر امیدی و مشارکت صاحب‌نظران و پژوهشگران این حوزه، به بستری پویا برای گفت‌وگو، نقد علمی، تولید دانش و ارائه تحلیل‌های قابل اتکا بدل شود.
هدف اصلی این گروه، فراهم‌کردن فضایی برای انتشار مقالات تحلیلی، یادداشت‌های سیاستی، گزارش‌های تخصصی، گفت‌وگوهای علمی، نقد کتاب، پرونده‌های موضوعی و بررسی‌های تطبیقی در حوزه اقتصاد بین‌الملل است. در این مسیر، مجله از آثاری استقبال می‌کند که ضمن برخورداری از مبنای نظری و روش‌شناختی روشن، بتوانند مسائل واقعی ایران، منطقه و جهان را با زبانی دقیق، مستند و قابل فهم تحلیل کنند. اهتمام گروه بر آن است که میان نظریه و عمل، دانشگاه و جامعه، و تحلیل‌های کلان ساختاری و بررسی‌های موردیِ دقیق، پیوندی سازنده برقرار شود.
یکی از محورهای اساسی فعالیت گروه، بررسی اقتصاد سیاسی بین‌الملل است؛ حوزه‌ای که مناسبات متقابل قدرت و ثروت، دولت و بازار، نهادهای ملی و سازمان‌های بین‌المللی، و همچنین اثرگذاری بازیگران دولتی و غیردولتی بر اقتصاد جهانی را مطالعه می‌کند. در این چارچوب، موضوعاتی مانند تحول نظم اقتصادی بین‌المللی، رقابت قدرت‌های بزرگ، نقش ایالات متحده، چین، اتحادیه اروپا، روسیه و قدرت‌های نوظهور در اقتصاد جهانی، آینده چندجانبه‌گرایی اقتصادی و جایگاه نهادهایی چون صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، سازمان تجارت جهانی، گروه بیست و بریکس مورد توجه خواهد بود.
تحریم‌ها، فشارهای اقتصادی و اقتصاد مقاومت نیز از دیگر حوزه‌های مهم این گروه است. تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه در عصر حاضر به ابزاری مؤثر در سیاست خارجی و منازعات ژئوپلیتیکی تبدیل شده‌اند و آثار گسترده‌ای بر تجارت، سرمایه‌گذاری، نظام بانکی، رفاه اجتماعی، ساختار تولید و امنیت ملی کشورها بر جای می‌گذارند. بررسی کارآمدی و پیامدهای تحریم‌ها، راهبردهای مقابله با آن‌ها، نقش دیپلماسی اقتصادی، مسیرهای متنوع‌سازی شرکای تجاری، سازوکارهای مالی جایگزین و تجربه کشورهای مختلف در مواجهه با محدودیت‌های اقتصادی، از جمله موضوعات مورد توجه گروه خواهد بود.
با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران و اهمیت منطقه غرب آسیا، اقتصاد منطقه‌ای و همکاری‌های اقتصادی پیرامونی نیز جایگاهی برجسته در برنامه‌های این گروه دارد. مطالعه ظرفیت‌ها و چالش‌های همکاری اقتصادی ایران با کشورهای همسایه، اقتصاد سیاسی خلیج فارس، کریدورهای حمل‌ونقل و ترانزیت، ابتکارهای اتصال منطقه‌ای، سازمان‌های همکاری منطقه‌ای، تجارت مرزی، امنیت انرژی و چشم‌انداز همگرایی اقتصادی در آسیای مرکزی، قفقاز، جنوب آسیا و خاورمیانه، از جمله عرصه‌هایی هستند که می‌توانند موضوع مقالات و نشست‌های تخصصی قرار گیرند.
گروه اقتصاد بین‌الملل همچنین توجه ویژه‌ای به انرژی، منابع طبیعی و گذارهای نوین انرژی خواهد داشت. نفت، گاز، انرژی‌های تجدیدپذیر، بازارهای جهانی انرژی، امنیت عرضه و تقاضا، رقابت بر سر فناوری‌های سبز، پیامدهای ژئوپلیتیکی گذار انرژی و جایگاه کشورهای تولیدکننده انرژی در نظم آینده، همگی از مسائل تعیین‌کننده در روابط بین‌الملل معاصر به‌شمار می‌آیند. ایران نیز به‌واسطه برخورداری از منابع عظیم انرژی، موقعیت جغرافیایی ممتاز و نقش بالقوه در پیوندهای انرژی منطقه‌ای، نیازمند تحلیل‌های دقیق و آینده‌نگر در این عرصه است.
از دیگر محورهای مهم فعالیت گروه، اقتصاد دیجیتال، فناوری‌های نوین و حکمرانی جهانی فناوری است. گسترش هوش مصنوعی، داده‌های کلان، تجارت الکترونیک، رمزارزها، فناوری‌های مالی، پلتفرم‌های دیجیتال و زیرساخت‌های ارتباطی، نه‌تنها ساختار اقتصاد جهانی را دگرگون کرده، بلکه پرسش‌های تازه‌ای درباره حاکمیت، استقلال اقتصادی، امنیت سایبری، شکاف دیجیتال، رقابت فناورانه و تنظیم‌گری بین‌المللی پدید آورده است. گروه اقتصاد بین‌الملل می‌تواند محل مناسبی برای بررسی نسبت فناوری و توسعه، دیپلماسی فناوری، رقابت ژئواکونومیک بر سر نیمه‌رساناها و زیرساخت‌های دیجیتال، و فرصت‌ها و محدودیت‌های اقتصاد دیجیتال برای کشورهای در حال توسعه باشد.
توسعه، نابرابری جهانی و اقتصاد جنوب جهانی نیز از حوزه‌هایی است که در رویکرد علمی این گروه اهمیت خواهد داشت. تجربه‌های گوناگون توسعه در آسیا، آمریکای لاتین، آفریقا و خاورمیانه، نقش دولت توسعه‌گرا، سیاست صنعتی، انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری خارجی، تجارت جنوب ـ جنوب، وابستگی و نابرابری‌های ساختاری در نظام اقتصاد جهانی، موضوعاتی هستند که نیازمند بازخوانی انتقادی و تطبیقی‌اند. در این زمینه، بهره‌گیری از دیدگاه‌های نظری متنوع ــ از لیبرالیسم اقتصادی و نهادگرایی تا نظریه وابستگی، نظام جهانی، واقع‌گرایی و رویکردهای انتقادی ــ می‌تواند به غنای مباحث کمک کند.
این گروه در کنار انتشار محتوای مکتوب، برگزاری نشست‌های علمی، میزگردهای تخصصی، گفت‌وگو با کارشناسان، کارگاه‌های روش‌شناسی و پرونده‌های تحلیلی درباره رویدادهای روز را نیز دنبال خواهد کرد. نشست‌ها می‌توانند به موضوعاتی همچون آینده اقتصاد جهانی، تحولات بازار انرژی، چشم‌انداز روابط اقتصادی ایران با همسایگان، آثار ژئوپلیتیکی رقابت چین و آمریکا، بریکس و نظم مالی نوظهور، تحریم و دیپلماسی اقتصادی، یا نقش فناوری‌های نوین در بازآرایی قدرت اقتصادی اختصاص یابند. چنین برنامه‌هایی افزون بر تقویت گفت‌وگوی علمی، امکان مواجهه مستقیم‌تر با مسائل جاری و ارائه دیدگاه‌های متکثر و مستدل را فراهم می‌کنند.
مجله ایرانی روابط بین‌الملل از استادان، پژوهشگران، دانشجویان تحصیلات تکمیلی، کارشناسان اقتصادی، فعالان حوزه تجارت و سرمایه‌گذاری، و همه علاقه‌مندان به مباحث اقتصاد بین‌الملل دعوت می‌کند تا با ارسال آثار تحلیلی و مشارکت در برنامه‌های این گروه، در شکل‌گیری فضایی علمی، مستقل، مسئولانه و آینده‌نگر سهیم باشند. امید است گروه «اقتصاد بین‌الملل» با دبیری دکتر سیروس امیدی، به مرجعی معتبر برای فهم تحولات اقتصادی جهان و بررسی نسبت آن با منافع ملی، توسعه پایدار، صلح، همکاری و امنیت بین‌المللی تبدیل شود.
دکتر امیر هوشنگ میرکوشش
مدیر مسئول مجله ایرانی روابط بین الملل